ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਕੁੰਦ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਵਾਸਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲੀ ਨੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਆਸਰਾ ਲੱਭਿਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਧੁਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ-ਸੰਸਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਅਸਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿ਷ਣੁਰਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅਸਲ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਘਰ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ ਖੋ ਗਈ। ਜੋ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਘਣੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਰਕਵਾਸੀ—ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ ਵੀ ਖੋ ਗਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹੱਤਤਾ ਲੁਕ ਗਈ। ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਭੰਗ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਖੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭੈਸਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਚ ਅਸਮਰਥ। ਅਸਲ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸਲ ਸਤਿਆ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਅਤਿ ਆਸ਼ਚਰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, "ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ!" ਭਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਕਈ ਧਨਵੰਤ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਜਨ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤ, ਜਿੱਤ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਯਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਬੋਲ ਕੇ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਰਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਪਾਈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇ ਪাত্র ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ? ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁਣ ਕਿਧਰ ਹੈ?" "ਪਰ ਤੂੰ, ਭਕਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਪਕਾਰਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੀਵਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ, ਵਿਅਰਾਗ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ; ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੇਤਨ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਸੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲ।'" "ਤੂੰ ਉਹ ਆਗਿਆ ਮੰਨੀ, ਤੇ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਸੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ—ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਅਰਾਗ।" "ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਾਲਦੀ ਹੈਂ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ, ਤੂੰ ਛਾਂ-ਰੂਪ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ।" "ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਅਰਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।" "ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਭੰਗ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਫ਼ੌਰਨ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ।" "ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਯਾਦ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦੋ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ, ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।" "ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਣਸੁੰਝੀ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਾਂਗਾ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਕਲੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਹੋਰ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਉਤਸਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ।" "ਜੋ ਜੀਵ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਣ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ।" "ਚਾਹੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ, ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਹੋਣ, ਉਹ ਭਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" "ਤਪ, ਵੇਦ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ—ਸਿਰਫ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਸਬੂਤ ਹਨ।" "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਦ, ਭਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਭਕਤੀ, ਭਕਤੀ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਭਕਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ।" "ਪ੍ਰਣ, ਤੀਰਥ, ਯੋਗ, ਯਜ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ—ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਚੁੱਕਾ; ਸਿਰਫ਼ ਭਕਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਰਦ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਕਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲੀ। "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਧਨਵੰਤ ਹੋ! ਤੁਹਾਡਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਾਂਗੀ ਨਹੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਹੇ ਦਇਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਓ, ਜਗਾਓ।" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।