ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਬੱਚਾ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖਾ, ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਕਦੇ ਭੇੜੀਏ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿਆਕਤ ਕੀਤੀ, "ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਕਮਨਸੀਬੀ ਦੇਖੋ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ—ਕਿੰਨਾ ਨਿਕੰਮਾ ਹਾਂ!" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜਨਤਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਐਸੀ ਵੱਡੀ ਕੀਰਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਤਾਤੁਲਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੋਕਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।" ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮਪੁਰਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੇਲ ਅਤੇ ਬੇਰ ਖਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤਕ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਬੱਚਾ ਪਤਝੜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਅਯਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਡੋਲ, ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ, ਪਰਮ-ਤੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਰਮ-ਤੱਤ, ਆਦਿ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਕੰਪਣ ਲਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਲਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਭਾਰ ਪੈਣ ਤੇ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦਬਾਅ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਰੋਕ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਖਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਡਰੋ ਨਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਉਸ ਦੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਉਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ, ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਵਿਆਸ, ਧੌਮਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਭਗਵਾਨ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਤੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦ, ਧੌਮਯ, ਬਦਰਾਯਣ ਜੀ, ਬ੍ਰਿਹਦਾਸ਼ਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਾਦ, ਤ੍ਰਿਤਾ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਾਦ, ਅਸੀਤ, ਕਕਸ਼ੀਵਨ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਰਤ ਤੇ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ—ਕਸ਼ਯਪ, ਅੰਗੀਰਸ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣਦੇ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪਤੀ ਵਾਂਗ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਏ, ਕਿੰਨੀ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰੋ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਕਦੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਜੀਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਾਂਡੂ ਵੱਡਾ ਯੋਧਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਕੁੰਤੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਈ ਦੁਖ ਸਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਜਗਤ ਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜੇ ਉਸ ਦੀ ਲਹਿਰ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਗਦਾ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਅਰਜੁਨ ਗਾਂਡੀਵ ਧਾਰਦਾ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਸੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਤੇ ਗਿਆਨੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸਮਝੋ; ਐਸਾ ਹੁਕਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਅਸਰਣ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਹਨ, ਆਦਿ ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਂ-ਪੱਸਲ ਭਰਾ, ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਭਚਿੰਤਕ, ਮੰਤਰੀ, ਦੂਤ, ਤੇ ਰਥੀ ਬਣਾਇਆ— ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦਾ, ਅਦਵੈਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਖੋ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਦਇਆ; ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਉਸ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ।