ਪਹਿਲਾਂ, ਜੇਹੜੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਮਨਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮਨਤਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਉਹ ਸੱਚੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ-ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਪੂਰੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਧੂਵਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਚਿਤ ਸੀ, ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਪस्वੀ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬੈਠੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਕੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਕਰਤਵ, ਧਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ?” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ, ਇਕ ਨਿਰਦਈ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਤਪस्वੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਭੇੜ-ਭਗਤ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ—ਜੋ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖਾ, ਲੇਟਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖੋ, ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ! ਮੈਂ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਕਿੰਨਾ ਨਿਕੰਮਾ ਹਾਂ!” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਨਤਾ ਦੇ ਰਾਖੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।” ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ-ਵਿਭਵ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਦਿੱਤੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵੁੱਡ-ਐਪਲ ਤੇ ਬੇਰ ਖਾ ਕੇ, ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਤਕ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਪਤੇ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦਾ, ਪ੍ਰਾਣ-ਵਯਮ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਅਡੋਲ, ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ—ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਲਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਭਾਰ ਪੈਂਦੇ ਹੀ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਨੇ, ਦਬੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਹੀਣ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਆਸਰਾ ਹੋ।” ਧਨਵੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਡਰੋ ਨਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਰੋਕਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਉਸ ਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਲੈਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਸ, ਧੌਮਯ ਆਦਿ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵੀ ਰਥ ਵਿਚ ਆਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਾਂਡਵ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤਪਸਵੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਤਪਸਵੀ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦ, ਧੌਮਯ, ਵਡਾ-ਰਯਨ, ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰ-ਪ੍ਰਮਾਦ, ਤ੍ਰਿਤ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਅਸੀਤ, ਕਕਸ਼ੀਵਨ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਆਏ। ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਕਸ਼ਯਪ, ਅੰਗੀਰਸ ਆਦਿ—ਵਿ ਆਏ। ਇਹ ਸਭ ਜਮਾਏ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਾਸੁਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਕਾਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਗਹਿਰੀ ਲਗਾਵਟ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਸੂ ਲਿਆਏ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। “ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ, ਕਿੰਨਾ ਅਨਿਆਇਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਚੁਤ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਭੋਗਣ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਤੇ, ਕੁੰਤੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਸਹੇ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਰਾਜੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਗਾਂਡੀਵ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ—ਉਥੇ ਵਿਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?