ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੈ-ਸਯੰਮੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਬੋਲਣ ’ਚ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਿਤਭੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਜਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਜੋ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਸੇਵਾ, ਮੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਅਰਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਯ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਭਗਤੀ-ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਚਰਨਾਂ ’ਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਧੁਵਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਸਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਾਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਡੁੱਬਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਕਰਤਵ, ਜੋ ਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਦਯਾ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਬੱਚਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖਾ ਅਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਭੇੜੀਏ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ। ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ! ਮੈਂ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਨੀਚ ਹਾਂ!" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭਵ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਉੱਥੇ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਜਾਗ ਕੇ ਬਿਤਾਈ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।" ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਬੈਲ ਅਤੇ ਬੇਰ ਖਾ ਕੇ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲੀਨ ਕਰਦਾ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਟਿਕਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਮਹਾ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਹੇਠਾਂ ਦਬ ਕੇ ਝੁਕਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚੌਕੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਨਾ ਅਚਲ; ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਹਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਡਰੋ ਨਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਠਿਨ ਤਪ ਛਡਵਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਚਲਨਾ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਹੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਲਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਥਾਂ ’ਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ, ਧੌਮਯ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ।" ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਨੰਜਯਾ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੁਬੇਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਉਥੇ ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦ, ਧੌਮਯ, ਬਦਰਾਯਣ, ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਦ, ਤ੍ਰਿਤ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਅਸੀਤ, ਕਕਸ਼ੀਵਨ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਰਤ ਆਦਿਕ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅੰਗੀਰਸ ਆਦਿ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਵਾਸੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਥਾਨ-ਕਾਲ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਭ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਬੈਠੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਲਗਾਵਟ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹਾਇ! ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਖ ਸਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ।" "ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਪਾਂਡੁ ਚਲੇ ਗਏ, ਕੁੰਤੀ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ।