ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਾਧਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਦੂ ਪਾਣੀ ਕਾਦੂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਯਜਨਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਗੁੱਝ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ—ਜੋ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਜਪਣ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। “ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ,” ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲ, ਜੰਗਲੀ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਨਰਮ ਕਲੀ, ਨਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪਤੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ—ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਬੋਲਣ 'ਚ ਸੰਯਮ, ਤੇ ਖਾਣ 'ਚ ਮਿਤ—ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਸਾਰੀ ਸੇਵਾ ਹੁਣ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ, ਦਿਲ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧੋਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਧਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਭਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਆਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਧੁਵਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਾਧਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਤਪੋ-ਵਨ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਤਪस्वੀ ਨੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਯੋਗ ਅਦਬ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਲੰਬਾ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਕਰਤਵ, ਧਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ?” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤਪस्वੀ ਹੈ, ਇਕ ਕਰੂੜ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਅਸਹਾਇ ਹੈ, ਭੁੱਖਾ, ਥੱਕਿਆ, ਸੁੱਤਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਤੇ ਭੇੜ-ਬਿਆੜ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ। ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇਤਤਾ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ! ਮੈਂ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਕਿੰਨਾ ਨਿਕੰਮਾ ਹਾਂ!” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੀਰਤੀ ਲਿਆਵੇਗਾ।” ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਿਆ। ਉਥੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਤੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵੁੱਡ-ਐਪਲ ਅਤੇ ਬੇਰ ਖਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਬੱਚੇ ਨੇ ਗਿਰੇ ਪੱਤੇ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਾ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਾ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ—ਜਿੱਥੇ ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਕੰਪਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਲਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਭਾਰ ਆਉਣ 'ਤੇ। ਉਹ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਅਡੋਲ ਧਿਆਨ ਵਿਚ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਸਾਹ-ਰੁਕਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਡਰੋ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਰੋਕਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ (ਭੀਸ਼ਮ) ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ, ਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਸ, ਧੌਮਯ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ, ਪਿਛਲੇ। ਭਗਵਾਨ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਆਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਚੱਕਰ-ਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦ, ਧੌਮਯ, ਬਦਰਾਯਣ, ਬ੍ਰਿਹਦਾਸਵ, ਭਰਦਵਾਜ (ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ), ਅਤੇ ਰੇਣੂਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਾਦ, ਤ੍ਰਿਤ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਅਸੀਤ, ਕਕਸ਼ੀਵਨ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ—ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅੰਗਿਰਸ ਤੇ ਹੋਰ—ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ, ਵਾਸੁਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।