ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਹਿਰੀ ਪਛਤਾਵੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਅਚਿੰਤਯ ਕਰਤਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਾਇਆ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਹਿਰੇ ਦੁਖ ਤੇ ਆਸਕਤੀ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫੱਸੇ ਹੋਏ, ਬੋਲ ਪਏ, "ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਤਾ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘੀ ਜੜ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਈ ਸੈਣਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਦੱਸ ਲੱਖ ਸਾਲ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਵਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਮਿਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਜਾਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।" "ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਰਾਜਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੌਰਤਾਂ ਦੇ ਸਜਣ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ ਗਿਆ, "ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇੱਕ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉਚਾਰਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕਰ।" "ਤੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਤੰਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਨਰਮ ਕੋਪਲੇ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰ। ਜੇ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।" "ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਫਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਅਪਣੀ ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ। ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ। ਜਦ ਤੂੰ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਹੀ ਉਹ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਭਗਤੀਯੋਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਚੱਕਰ ਲਾਇਆ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਧੁਵਨ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਬੈਠਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਧਰਮ, ਜੋ ਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਿਰਦਈ ਅੌਰਤ ਵਲੋਂ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੇਸਹਾਰਾ ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜਦ ਥੱਕ ਕੇ, ਭੁੱਖਾ, ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੂੰ ਭੇੜੀਆਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ। ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਨੀਚਤਾ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਉਸ ਮਾਸੂਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਚੜ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਾਗਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਸ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਐਸਾ ਕਰਤੱਬ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਅਮਰ ਯਸ਼ ਲਿਆਵੇਗਾ।" ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬੈਲ ਅਤੇ ਬੇਰ ਖਾ ਕੇ, ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਪੱਤਿਆਂ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਊਂਦੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤੱਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚੌਕੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰਿ ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਐਸਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਸਾਡੀ ਇਸ ਪੀੜ ਤੋਂ ਮੋਚਾ ਦੇਵੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰ ਤੇ ਆਏ ਹਾਂ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਤਪ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਹਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਂਝ ਕਾਰਨ ਸੀ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ (ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਹ) ਵਿਛੋਣਾ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ 'ਚ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ, ਧੌਮਯ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਨਾਲ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੀ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨਾਲ ਰਥ 'ਚ ਸਵਾਰ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜਾ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੂਬੇਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।