ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ, ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇੱਥੋ ਤੱਕ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਵਲੋਂ ਵੀ, ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲੇ; ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਏ: “ਹਾਏ! ਦੇਖੋ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮੰਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਮੈਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸੈਨਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਵਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਸਾਕਾ-ਸਬੰਧੀਆਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਰਾਜਧਰਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇੱਥੇ ਜਿਹੜਾ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਕਰਕੇ, ਮਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚਿਕੜ ਨੂੰ ਚਿਕੜ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਧੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਘਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹੁਣ ਉੱਚਤ ਮੰਤਰ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਜਗਿਆਸੂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜਲ, ਫੁੱਲ, ਜੰਗਲੀ ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਨਰਮ ਕੋਪਲੇ, ਨਵੇਂ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਭਾਵਨਾ ਸਮੇਤ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੰਯਮੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਵਚਨ ਸੰਯਤ ਅਤੇ ਅਲਪ ਆਹਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਉੱਚਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਅਚਿੰਤਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਹੁਣ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਮਨੋਯੋਗ ਨਾਲ, ਭਾਵਨਾ ਸਮੇਤ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ, ਬੋਧ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਚੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਤ ਲੱਛ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰੰਤਰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਧੁਵਨ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਗਿਆ, ਤਦ ਇਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਬੋਲੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਡੁੱਬੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਕਰਤੱਬ, ਜੋ ਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?” ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਕ ਨਿਰਦਈ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਕਿਤੇ ਭੇੜੀਆ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖਾ, ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਨਿਕੰਮੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ! ਜਿਸ ਮਾਸੂਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ—ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਨੀਚ ਹਾਂ!” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਕ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।” ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਰਾਜਸੀ ਵਿਭਵ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਿਆ। ਉੱਥੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਬਿਤਾਈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਮਗਰੋਂ, ਬੈਲ ਅਤੇ ਬੇਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਪੱਤਿਆਂ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਸਵਾਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਵਾਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਇਕ ਲੱਤ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇਕ ਲੱਤ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਲੋਕ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਦੁਬਲੇ ਅਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿਚ ਐਸਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਆਧਾਰ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਡਰੋ ਨਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਇਹ ਤਪ ਛਡਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਬਣਾਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਂਸ ਰੁੱਕੀ ਸੀ, ਹੇ ਉਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ 'ਚ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ, ਧੌਮਯ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ।