ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਮਰ ਬੀਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ (ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ) ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਗਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ? ਦਇਆਲੂ ਹਰਿ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬੱਚੇ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਭਾਗੀਏ, ਤੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ ਭਗਵਾਨ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲੀ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਪੁੰਨ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁ ਮੱਖੀ ਵਾਲਾ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿ਷ਨੁਰਾਤ (ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ) ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਨਿਰਰਥਕ ਤੇ ਸੁੰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ ਜਨਮਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।" "ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਰ ਘਰ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਸਾਰੀਆਂ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕ, ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਲੋਕ—even ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਉਤਪਾਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ, ਵਿਪਰੀਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ-ਭੈਸਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਸਲ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਤੱਤ ਹਰ ਥਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਪਰ ਇਹ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਲਈ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, 'ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ।' ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਸਚਮੁਚ ਧੰਨਵੰਤ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।'" "ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਰਚੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਚਿਰਕਾਲਕ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਬੱਚੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਬੈਠੀ ਹੈਂ? ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" "ਪਰ ਤੂੰ, ਭਗਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਸੱਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਚਾਈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ्य ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਸਨ; ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਚੇਤਨ ਪੁਰਖ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਸੇ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।'" "ਤੂੰ ਉਹ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਲਈ, ਤੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਦਾਸੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਜਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਤੂੰ ਛਾਂ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ। ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੀ।" "ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਵਿਪਰੀਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ; ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚਾਂਗਾ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਕਲੀ ਵਰਗਾ ਯੁੱਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿਆਂਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਂ ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ।" "ਜੋ ਜੀਵ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ—even ਜੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਸਦਾ ਪਿਆਰ-ਰੂਪ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵ ਛੋਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ, ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।" "ਨ ਤਪ ਨਾਲ, ਨ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ-ਭਗਤੀ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣਾ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ ਤਪ, ਹੋ ਗਿਆ ਤੀਰਥ, ਹੋ ਗਿਆ ਯੋਗ, ਹੋ ਗਿਆ ਯਗ, ਹੋ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ—ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਤਸੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ।