ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਏ; ਵਾਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਉਹ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਆਤਮ-ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਅਸ਼ੁਧ ਕਲੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਕਲੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਧਰਮਕ ਅਸਾਰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?" ਭਕਤੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਸਵਾਲ ਕਿਹਾ: "ਦਯਾਲੁ ਹਰਿ ਦੇ ਹੁਣ ਵੀ ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਪੁੱਤ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਭਟਕਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲੀ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਦ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਮਧੁ-ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਅਸਾਰ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿ਷ਣੁਰਾਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ-ਜਨਮੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਾਰ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਖੋਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਰ ਘਰ ਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਫੀਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕ, ਨਰਕ-ਵਾਸੀ ਲੋਕ—even ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹਨ, ਉਹ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵੀ ਗੁਆਚ ਗਈ। ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭੈਂਸਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਸੱਚਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਸਲੀਅਤ ਹਰ ਥਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਇਹ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਲਈ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਮਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ।'" ਭਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਵਿਜੈ, ਵਿਜੈ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਰਚਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰੂਵ ਨੇ ਚਿਰ-ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਪਾਤ੍ਰ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ: ਨਾਰਦ ਦੀ ਭਕਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਇੰਨੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ? ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਉਹੀ ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" "ਪਰ ਤੂੰ, ਭਕਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗਿਆ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਹਨ; ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਭਕਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਚੇਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।" "ਇਕ ਵਾਰੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।'" "ਤੂੰ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਇਹ ਦੋ—ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗਿਆ।" "ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਤੂੰ ਛਾਂ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗਿਆ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।" "ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ।" "ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਦੋ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਰੱਖੇ ਹਨ।" "ਉਪੇਖਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਸੋਚਾਂਗਾ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਕਲੀ ਵਰਗਾ ਯੁਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਹੋਰ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਉਤਸਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ।" "ਜੋ ਜੀਵ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ—even ਪਾਪੀ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਸ਼ੁਧ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਅਸੁਰ—even ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" "ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਸਿਰਫ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।" "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਭਕਤੀ, ਭਕਤੀ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਭਕਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗਿਆ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ, ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ਮਾਦ ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।