ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਚੁਤ, ਜੋ ਹਰ ਅਸਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ, ਨੇਕ-ਦਿਲ ਪૃਥਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅਗੋਚਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਟ ਆਪਣੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੰਦ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਲਾਲ, ਗੋਵਿੰਦ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਮਲ-ਨਾਭੀ, ਕਮਲ-ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਰਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਰਿ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਮਸਾ ਦੇ ਦੁਖ ਸਹਾਰੇ ਹੋਏ, ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬੰਧੀ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਚਾਇਆ। ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ, ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਰਾਖਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਤੋਂ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਤੋਂ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਣ ਦੇ ਅਸਤਰ ਤੋਂ, ਹੇ ਹਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਐਸੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਾਡੀ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਸਕੀਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਫੇਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੂਜ ਸਕਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਸੁਲਭ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਿਃਸਵਾਰਥਾਂ ਦੇ ਧਨ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਮੋਖ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਵਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਤੱਬ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਕ ਮਜ਼ਾਕ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਗਤ-ਆਤਮਾ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾ ਦੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਜਲਚਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਇਹ ਸਭ ਵੱਡਾ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੋਪੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੌਣੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਜਨ ਤੇ ਹੰਝੂ, ਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਿਆ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਭੀਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਨਮਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨੇਕਾਂ ਦੀ ਖਿਆਤ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਲਯਾ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਦੂਜੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਏ। ਕੁਝ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ। ਹੋਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਅਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਆਏ ਹੋ, ਜੋ ਮਾਇਆ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕ ਸੁਣਣ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਣ। ਜੋ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮ ਸਦਾ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ, ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ-ਚਰਣਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਆਸ੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ, ਛੱਡ ਦਿਓਗੇ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਰਾਜਪਾਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵ ਤੇ ਯਾਦਵ ਕੀ ਹਾਂ? ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਗਦਾਧਰ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ—all ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤ-ਆਤਮਾ, ਜਗਤ-ਸਰੂਪ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਮੋਹ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡੋਰ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਟ ਦੇ। ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੇਰਾ ਮਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਰੁਕਿਆ ਬਿਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੋਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੈ, ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇੰਝ ਪৃਥਾ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਸਭ ਮੰਗਲਮਈ ਵੈਕੁੰਠ ਨਾਥ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਧਾਈ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਯਥਾ ਵੀਆਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਰਾਜਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅੰਧ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੋਹ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਬੋਲ ਪਏ: "ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ! ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੈਂ ਕਈ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਵਾਂ, ਪਰ ਜੋ ਪਾਪ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਾ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਹੁਕਮ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਚਿਕੜ ਚਿਕੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਧੋ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣ, ਜੋ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ, ਭਾਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ'—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲ, ਜੰਗਲੀ ਜੜੀਆਂ, ਫਲ, ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਿਯ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।