ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਈ ਹਾਂ, ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਗੌਤਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਵੇ।" ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਹਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਰੂਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਇਹ ਨਿਆਂਯੁਕਤ, ਦਇਆਲੂ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਬਚਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਕੁਲ, ਸਹਦੇਵ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ), ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਭੀਮ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ, ਨਾ ਮਾਲਕ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਸੌਂਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਭੀਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਕਰਮਣੀ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਅਕਰਮਣੀ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੈਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਭੀਮ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਰੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਮੰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾ ਦੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਵਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਮਾਤ੍ਰ ਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਦੰਡ ਇਹ ਹੈ—ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਣਾ, ਧਨ ਲੈ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦੇਣਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੰਡ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਥੇ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ—all ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਛੋਹ, ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਘਰੇਲੂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਲੈਣ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇਟ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦ ਮਾਪੇ ਖੁਰਾਕ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਮਾਂ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ, ਰੋਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਅਪਣੀ ਸੂਝ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਮੰਦਾ ਕਿਸਮਤ! ਮੇਰਾ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਨਾ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਲਾਭ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਇਹ ਖਾਲੀ ਘਰ, ਬਿਨਾ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਰਕ ਵਾਂਗੂ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਣੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖਾਂ?" ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਮੌਤ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਚਾਰਾ ਪੰਛੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ—all ਘਰੇਲੂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਦੁਆਲਤਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗੂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗੂ ਘਰੇਲੂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਜਣਾਂ ਲਈ ਜਲ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਜਨਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਕੁਰੁ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਗਾਂਧਾਰੀ (ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ), ਪ੍ਰਿਥਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਸਮੇਤ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਖੋ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸਭ ਉੱਤੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾਇਆ ਜੋ ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੇ ਛੀਨ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਚਾ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਫਿਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਉਧਵ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਮਹਿਲਾ ਸਮੇਤ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉੱਤਰਾ, ਜੋ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੌਤ ਘੇਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਕ ਜਲਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਤੀਰ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਜੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ (ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।