ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹ ਬਾਤ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬੱਚੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਜੋਗ ਅਤੇ ਕਲਿ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਯੁਗ ਨੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਜੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਤਪस्या ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ—ਢੋੰਗ ਅਤੇ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ; ਇਥੇ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਪੀ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਬੋਝ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਪੇक्षित ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬੁਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਏ; ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧਨਵੰਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੋਵੇਂ (ਜ্ঞান ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ) ਬੁਢੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਆਤਮ-ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਲਿ ਨੂੰ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਕਲਿ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਦਇਆਲੁ ਹਰਿ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਬੱਚੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਭਟਕਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲਿ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤ-ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕਲਿ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਕਲਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਣ ਆਇਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੱਧੂ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪस्या, ਜੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਿ-ਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ, ਸਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਸਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿ਷੍ਣੁਰਾਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਿ-ਯੁਗ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਰੂਪ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਬਿਨਾ ਬੀਜ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਾਸਤਿਕ, ਨਰਕ-ਵਾਸੀ ਲੋਕ—even ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਉਤਪਤ ਹਨ, ਉਹ ਤਪस्या ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਗੁਆਚੁਕਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਕਪਟ ਅਤੇ ਮਤ-ਭ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਜੋਗ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੇ ਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭੈਂਸਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ। ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਤਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਯੁਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਈਏ? ਇਸ ਲਈ, ਕੰਵਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਹਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਵੱਡੇ ਅਸ਼ਚਰਜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ!" ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਵਧੀਕ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤ, ਜਿੱਤ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਰਚਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਰੂਵ ਨੇ ਨਿੱਘਾ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ: ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ? ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕੰਵਲ-ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਪਰ ਤੂੰ, ਭਗਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਜਦ ਤੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਮਣਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਹਨ; ਪਰ ਕਲਿ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਮਿਲਾਪ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ-ਚੇਤਨ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।" ਤੂੰ ਉਹ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਸੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਜ্ঞান ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਤੂੰ ਛਾਇਆ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ। ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਤੋਂ ਦੁਆਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਕਲਿ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਮਤ-ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁੜ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਯਾਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਰਖੀ, ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਪੇਖਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬੁਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਸੋਚਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਕਲਿ ਵਰਗਾ ਯੁਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੋਰ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਉਤਸਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ। ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ—even ਜੇ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਦੇ ਦੁਖਾਂ 'ਚ ਵੀ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਣ ਜਗਾਈ।