ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਮਸਤ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਤੋਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਾਗਲ ਹੋਵੇ, ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਬੇਚਾਰਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਹਥਿਆਰ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਡਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਨਿਰਦਈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਪਤਨ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀਆਂ ਕਾਤਲ ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪਾਪੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਅਰਜੁਨ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਕੈਂਪ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਰਥੀ, ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਪੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਖੋਹ ਲਈ, ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਭਾਵਨਾ ਉਤਸ਼ਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਤੇ ਕਹਿ ਉਠੀ, "ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ! ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁਰੂ ਹੈ।" ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਧਨੁਰ-ਵਿਦਿਆ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਵਡੇਰੇ ਦ੍ਰੋਣ ਜੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਕ੍ਰਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਤੇ ਵੱਡੇ, ਤੇਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਐਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕ੍ਰਪੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਗੌਤਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਨਾ ਰੋਵੇ।" ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਧਰਮਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ, ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਧਰਮਕ, ਨਿਆਂਪਾਲ, ਦਿਆਲੂ, ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸਨ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੀਆਂ। ਉਥੇ ਨਕੁਲ, ਸਹਦੇਵ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਧਨੰਜਯ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਭੀਮ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰ ਲਈ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਸੌਂਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਭੀਮ ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚਾਹੇ ਆਕਰਮਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਆਕਰਮਣਕਾਰੀ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਸਿਖਾਈਆਂ ਹਨ—ਮੇਰੀ ਸਿਖਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ।" "ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਭੀਮਸੇਨ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਅਰਜੁਨ, ਹਰਿ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਦੋ-ਜਨਮੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਤੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਲਏ। ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਟੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਬੱਚਾ ਮਾਰਣ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮਣੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਗੁਆਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸਿਰ ਮੁੰਢਣਾ, ਧਨ ਲੈ ਲੈਣਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਪਾਂਡਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕ-ਪਾਲ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਵਿਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਜੋੜਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਤੇ ਮਸਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਛੁਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਜਦ ਉਹ ਛੋਟੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਦੋ ਘਰੇਲੂ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਲੱਭਣ ਗਏ, ਤੇ ਲੰਮੀ ਚਿਰ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਾਲ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਛੋਟੇ ਆਪਣੇ ਘੋਂਸਲੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਕਬੂਤਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ੁਕ ਰਹਿੰਦੇ, ਖਾਣਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘੋਂਸਲੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਕਬੂਤਰ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕਦੀ, ਉਹ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਕਬੂਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਆਂ—ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹਨ—ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋਦਾ ਹੈ। "ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੋ—ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਮੇਰੀ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਗਈ।" "ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਨੀਯਾ, ਮੇਰੀ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਖਾਲੀ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚਲੀ ਗਈ।" "ਮੈਂ, ਇਸ ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿਚ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣ, ਦੁਖੀ, ਕਿਉਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਾਂ, ਜਦ ਦੁਖੀ ਜੀਵਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੌਤ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ਫਸਿਆ, ਤੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ, ਦਇਆਯੋਗ ਪੰਛੀ, ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਕਬੂਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ—ਸਭ ਘਰੇਲੂ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਘਰੇਲੂ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦੁਵੈਤ ਵਿਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲਾ ਹੈ, ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ, ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਫਿਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ, ਐਸਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।