ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਅਸ਼੍ਵਤਥਾਮਾ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸਤਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ। ਫਿਰ, ਗੌਤਮੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਧ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਸਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾ। ਇਹ ਨਾਮ ਮਾਤ੍ਰ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ-ਹਟੇ, ਪਾਗਲ, ਸੁੱਤੇ, ਬੱਚੇ, ਔਰਤ, ਅਸਹਾਇ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ, ਨਿਰਅਸਤਰ ਜਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਠੁਰ ਪਾਪੀ ਮਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਲਾਇਆ, "ਤੂੰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰੂ ਹਤਿਆਰੇ ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆਉਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪਾਪੀ, ਆਕ੍ਰਮਣਕਾਰੀ, ਸਵਜਨ-ਘਾਤੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਰਜੁਨ, ਧਰਮ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਾਰਥੀ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਤਨੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਪੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਨਰਮ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, "ਤੂੰ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੀ ਗੁਪਤ ਵਿਦਿਆ, ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ। ਜੋ ਆਦਰਨੀਯ ਦ੍ਰੋਣ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਕ੍ਰਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ।" ਉਸਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਚ ਕੁਲ, ਜੋ ਸਨਮਾਨਤ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਐਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਗੌਤਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਰੋਵੇ ਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਈ ਹਾਂ।" ਉਸਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, "ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਉਤਪਾਤੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੁਟੁੰਬ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਧਰਮਯੁਕਤ, ਨਿਆਇਕ, ਦਇਆਲੁ, ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸਨ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੀਆਂ। ਉਥੇ ਨਕੁਲ, ਸਹਦੇਵ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਅਰਜੁਨ, ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭੀਮ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ। ਭੀਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਵੱਲ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਾਵੇਂ ਆਕ੍ਰਮਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਆਕ੍ਰਮਣਕਾਰੀ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਜੋ ਤੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਭੀਮ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਰ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਰਜੁਨ, ਹਰਿ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਬੱਚਾ-ਘਾਤੀ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਮਣੀ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਧ, ਸ਼ਿਵਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਮ ਧਾਰੀ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਦੰਡ ਇਹੀ ਹੈ—ਸਿਰ ਮੁੰਡੀ ਕਰਨਾ, ਧਨ ਲੈਣਾ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਲੋਕਪਾਲ—ਸਭ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਛੋਹ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ। ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ, ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਦੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਲੈਣ ਜੰਗਲ ਗਏ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ, ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਜੋ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਘੋਸਲੇ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਉਹ ਫੜ ਲਏ। ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਨਰ ਕਬੂਤਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ, ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਘੋਸਲੇ ਆਏ। ਮਾਦਾ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਤੇ ਕਰਲਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ। ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ। ਨਰ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਸਦੇ ਆਪ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ, ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ! ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਵੀ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਿਆ ਪਤਨੀ, ਹੁਣ ਇਸ ਖਾਲੀ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।