ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਹੈ ਜੋ ਦ੍ਰੋਣਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਸਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਯੋਧਾ ਹੀ ਅਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਜਲ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਛੱਡਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੌ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਗਨਿ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਡਰ ਗਏ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੇਖਕੇ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸਤਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ। ਫਿਰ, ਅਰਜੁਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਂਧ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਿਰ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਟਸ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ। ਇਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ-ਹਟਿਆ, ਪਾਗਲ, ਸੋਇਆ, ਬੱਚਾ, ਔਰਤ, ਅਸਹਾਇ, ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ, ਨਿਰਅਸਤਰ ਜਾਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਨਿਰਦਯ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ, "ਤੂੰ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰੂ ਹੱਤਿਆਰੇ ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆਉਂਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਟੰਬ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ।" ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਯੋਗ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ। ਜਦ ਕਰਪੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਯਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਈ। ਉਹ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਕੋਮਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਐਸੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ, "ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਵਾਪਸੀ, ਤੇ ਸਮੂਹ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਦ੍ਰੋਣ ਆਚਾਰਯਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਆਧਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਕੁਲ, ਐਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਗੌਤਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਨਾ ਰੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧਰਮਮਈ, ਨਿਆਂਯੁਕਤ, ਦਯਾਲੂ, ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆਂ। ਉਥੇ ਨਕੁਲ, ਸਹਦੇਵ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਧਨੰਜਯ, ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਭੀਮ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਲਈ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਭੀਮ ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਅਪਣੇ ਮਿਤਰ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਾਵੇਂ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਹਮਲਾਵਰ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ।" "ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਤੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਭੀਮ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੈ।" ਸੁਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਹਰਿ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਤੇ ਕੇਸ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੱਚਾ-ਘਾਤ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ, ਮਣੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਮ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸਿਰ ਮੁੰਡਣਾ, ਧਨ ਲੈ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਦੰਡ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਯ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾ-ਭਾਗ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਓਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਕੂਕਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਛੋਹ, ਕੂਕਣ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਚਾਲਾਂ, ਜਦ ਬੱਚੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬੱਝੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਲੱਭਣ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਪਾ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਮਾਂ-ਪਿਉ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ, ਖੁਰਾਕ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘੋਸਲੇ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਮਾਂ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਜਦ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੌੜ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੱਚੇ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ।