ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਬੇਹਾਲ ਪਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਉਲਟ ਹੋਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਸਦਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ? ਮਾਂ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਤ ਨੌਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਿਅਕੁਲ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਸਬਬ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹਰਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਕੇ ਵੱਡੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬੱਚੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਇਹ ਯੋਗ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਨੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ, ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਅੱਜ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਮਾੜੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਛੂਤ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਭਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਸਾਲੋਂ ਸਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਕੋਈ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈਂ। ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ; ਵਾਹ ਵਾਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜਿਥੇ ਭਗਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਬੁਢਾਪਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਆਤਮ-ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਮਲੇਚਛ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ? ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਨੇਕੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਦਇਆਲੁ ਹਰਿ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਬੱਚੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਭਗਵਾਨ, ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲੀ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਸਮੇਂ ਕਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਿ-ਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿ਷ਣੁਰਾਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ ਜਨਮਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਬੀਜ ਦੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹਰ ਘਰ ਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ, ਪਰ ਫੀਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕ, ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਲੋਕ—even ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮਹਾਨ ਵਾਸਨਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਤਪ ਦੀ ਸਾਰ ਵੀ ਗੁਆਚ ਗਈ। ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ, ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਫਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮੱਝਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵੈਣਵ ਬਣਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਸਤਿ ਦੀ ਸਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਈਏ? ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, "ਇਹ ਵੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ।" ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਹ ਵਾਹ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਇਕ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਰਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਪਾਈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਇੰਨੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ? ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਵਿਪਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ? ਪਰ ਤੂੰ, ਭਗਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਤਾ ਨੀਵਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਤਿ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸੀ; ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਚੇਤਨ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਪਰਮ-ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: "ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰ।" ਤੂੰ ਉਹ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਛਾਂਵਾਂ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਆਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਰਹੀ। ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਨਾਸਟਿਕਤਾ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ।