ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਇਹ ਅਦ्भੁਤ ਪ੍ਰਸੰਗ। ਵਿਆਸਦੇਵ ਜੀ ਸੰਤ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜਨੋ! ਇਹ ਜੋ ਰਸ ਹੈ, ਇਹ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ, ਕੈਲਾਸ ਜਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਇਸ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਦੇ ਰਹੋ, ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ।" ਜਦੋਂ ਵਿਆਸਦੇਵ ਜੀ (ਬਾਦਰਾਯਣ) ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਬਲੀ, ਉਧਵ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿਕ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਹਰਿ ਜੀ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਆਸਨ ਤੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਜੀ ਝਾਂਝ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਧਵ ਜੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਪਣੀ ਵੀਂਨਾ ਦੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਜੀ ਸੁਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣੇ। ਇੰਦਰ ਜੀ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਵਧਾਈ ਹੋ! ਕਿੰਨੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੁਮਾਰੋ, ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ!" ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਲੜੀਵਾਰ ਰਸਮਈ ਵਰਨਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਜਿਹੇ ਲਗ ਰਹੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਰੰਗਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ। ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਥਾ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਭੀਜੇ ਹੋਏ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਮਰਨ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਵਰ ਦਿਓ।" ਅਚ੍ਯੁਤ ਜੀ ਨੇ "ਤਥਾਸ্তু" ਆਖਿਆ ਤੇ ਅੰਤ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਮੋਹ-ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ-ਅੰਬਰ ਪੀ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਭਗਤੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਭਗਵਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜੇ ਲੋਕ ਦੁਖ, ਗਰੀਬੀ, ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਮੋਹ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਧੁਨੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ? ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਦੋਂ ਸੁਣਾਈ? ਨਾਰਦ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਦੱਸਿਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਪਰਯਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਧ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਕਲ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਸੁਕਲ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਤੀਹ ਹੋਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਕਲ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ।" "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਜਿਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੋਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਸ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੀਓ, ਫਿਰ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" "ਯਮਰਾਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—'ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ। ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ।'" "ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਇੰਦਰੀ ਵਿ਷ਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਅੱਧੀ ਘੜੀ ਲਈ ਵੀ ਸੁਣ ਲਓ—ਇਹੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਭਟਕਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਮੋਖ ਪਾਇਆ?" "ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਰਸਮਈ ਕਥਾ ਜਿਸਦੇ ਗਲੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਬਾਰਹ ਸਕੰਧਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਿਬ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਲਈ ਪੀ ਲਓ।" "ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ) ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕੀ ਕੀਤਾ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸ਼ਮਿਆਪ੍ਰਾਸ ਨਾਮਕ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਧਦੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਦਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਨ, ਵਿਆਸਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕੀਤਾ।" "ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਨ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।" "ਇਸ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ, ਭਾਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਮਾਇਆ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਿਆਸਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਾਤ੍ਵਤ ਸੰਹਿਤਾ ਰਚੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਭਗਤੀ ਸਿਖਾਈ। ਇਹ ਅਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੀ।" "ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ, ਮੋਹ ਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸੰਹਿਤਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਚ ਕੇ, ਵਿਆਸਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ।" ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਵੈਰਾਗੀ, ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਆਤਮਰਾਮ ਸਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਬੰਧਨ ਰਹਿਤ ਗਿਆਨੀ ਵੀ, ਹਰਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਨਿਃਸਵਾਰਥ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਵਿਆਸਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹਰਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਸਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਥਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਕੌਰਵ ਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਦੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਿਆ ਸੀ—" "ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਸ਼੍ਵਤਥਾਮਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇਕ ਭੈੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਟ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਹਾਨੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।" "ਜਦ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਬਧ ਦਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ; ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲਈ, ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਬਚਨ ਆਖੇ—" "ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਸੁਮੁਖੀ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਬੰਧੂ (ਅਸ਼੍ਵਤਥਾਮਾ) ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆਉਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਅੇਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਸਕੀ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ-ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਪੁੱਤਰ, ਬਲਵਾਨ ਅਸ਼੍ਵਤਥਾਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਹਨੁਮਾਨ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚਲ ਪਏ।" "ਉਸਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਸ਼੍ਵਤਥਾਮਾ ਦਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਥ ਲੈਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਉਸ ਦੁਜਜਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਸਮਝਿਆ।" "ਫਿਰ, ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸ੍ਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ—ਸਭ ਕੁਝ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।