ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮਾਣਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਉੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰਵਣ, ਪਾਠ, ਤੇ ਮਨਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨ ਸਤਯ-ਲੋਕ, ਨ ਕੈਲਾਸ, ਨ ਵੈਕੁੰਠ, ਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ ਜਨੋ, ਸਦਾ ਇਸ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਓ, ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਜਦੋਂ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ) ਸਭਾ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਹਰਿ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਬਲੀ, ਉਦਧਵ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਆਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਤੇ, ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਝਾਂਜ ਵਜਾਈ, ਉਦਧਵ ਨੇ ਘੰਟੀ ਚਲਾਈ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੀਣਾ ਲੈ ਕੇ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਲਗਾਏ, ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਰਾਗ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣਿਆ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵਿਜੈ! ਵਿਜੈ! ਕਿਵੇਂ ਕਮਾਰਾ ਨੇ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ!” ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਰਸ-ਭਰੀ ਵਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ। ਉੱਥੇ, ਹਰਿ, ਸ਼ਿਵ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਿੰਨ, ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਚੇ। ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਹ ਮੰਗੋ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਥਾ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੱਜ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ-ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਆਖੀ, “ਪਹਾੜਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਦਾ ਰਹੇ—ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।” ਅਚੁਤ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਿਹਾ ਤੇ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਨੰਦਤ, ਮੋਹ-ਭਰਮ ਦੂਰ ਕਰ, ਸਭ ਨੇ ਦਿਵਿਆ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹਰੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਗਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ, ਬੁਖਾਰ, ਮਾਇਆ-ਦੇਵ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਭਾਗਵਤ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ? ਕਦੋਂ ਗੋਕਰਣ ਨੇ ਮੁੜ ਕਥਾ ਕੀਤੀ? ਕਦੋਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਥਾ ਕੀਤੀ? ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਿਦਾਇਕ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨੌਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਲੀ ਵਿਚ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨੌਂ, ਗੋਕਰਣ, ਜੋ ਗਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਪੜ੍ਹੀ। ਫਿਰ, ਕਲੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨੌਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਥਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਲੀ-ਯੁੱਗ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਖੇਡ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਲੇ ਲੋਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਪੀਓ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਥਾ-ਰਸ ਵਿਚ ਮਸਤ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਯਮराज ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ; ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਵਿਅਰਥ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼-ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਗੜੇ, ਤੂੰ ਆਧਾ ਪਲ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਾਣੀ ਪੀ ਲੈ—ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਖੁਦ ਇਹ ਮੁਕਤੀ-ਦਾਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣੀ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਵਾਣੀ, ਜੋ ਰਸ-ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਲਾ-ਰਸ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਗੁਪਤ-ਸਚ ਵਾਰਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਲਈ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਕਥਾ ਕਰਦਾ, ਦੋਵੇਂ, ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੂਤ, ਜਦ ਨਾਰਦ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ) ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕੀ ਕੀਤਾ?” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ, ਸ਼ਮਿਆਪ੍ਰਾਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਧਦੀ।” ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ, ਬਦਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਜੋ ਉੱਚ ਹੈ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਸਮਝਦਾ, ਅਸੁਭਾਗ ਮੰਨਦਾ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਾਤਵਤ ਸੰਹਿਤਾ ਰਚੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਰਧਕ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ, ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪੂਰਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਦੁੱਖ, ਮੋਹ, ਤੇ ਭੈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਰਚ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਸੀ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਆਤਮ-ਰਤ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਿਆ?” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਤਮ-ਰਤ ਤੇ ਬੰਧਨ-ਰਹਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਬਾਦਰਾਯਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਥਾ ਨਿਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ, ਤੇ ਵਿਦਾਇਕ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਕਥਾ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਦ ਕੌਰਵ ਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਵਿਚ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਦੇ ਗਦਾ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਟੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਿਆ ਸੀ— ਇਹ ਦੇਖ, ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ: ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੂਤੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਕੰਮ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਹਤਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ; ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਲਈ, ਮਕੁਟਧਾਰੀ ਨੇ ਬੋਲੀ ਆਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਭਾਵੀ ਮਾਤਾ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ—ਗਾਂਡਿਵ ਤੋਂ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਬੰਧੂ, ਅਗਰਤਾ ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਾਨ ਕਰ ਸਕੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ, ਅਚੁਤ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ, ਮਨ-ਭਰਮ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦੌੜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋ-ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਆਸਰਾ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕ ਮੱਤ ਸਮਝਿਆ।