ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸੀਮ ਦਇਆ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।’’ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘‘ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।’’ ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨਾਰਦ ਇਉਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੇਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।’’ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਕਲਪ-ਵૃਖਸ਼ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜੀਵੋ, ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀਓ।’’ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਕਪਟਧਰਮਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਮਲ-ਹਿਰਦੇ, ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਚਾ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੱਚੇ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮਣਕਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ, ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਮਨਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਵਰਗ, ਨਾਂ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ, ਨਾਂ ਕੈਲਾਸ, ਨਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਇਸ ਰਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੀਦੇ ਰਹੋ, ਕਦੇ ਛੱਡੋ ਨਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਜਦੋਂ ਵਿਅਾਸ ਜੀ (ਬਾਦਰਾਯਣ) ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਹਰੀ ਜੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਬਲੀ, ਉਦਧਵ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ ਵੀ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਖ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਆਸਨ ਤੇ, ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਜੰਜੀਰਾਂ ਫੜੀਆਂ, ਉਦਧਵ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੀਣਾ ਚੁੱਕੀ, ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਰਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾਈ, ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਜੈ ਹੋ! ਜੈ ਹੋ! ਕਿੰਨੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੁਮਾਰੋ, ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ!’’ ਅੱਗੇ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਂਗ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਜੀ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਪਰ ਬੋਲ ਪਏ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।’’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ‘‘ਪਹਾੜਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਹੇ—ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।’’ ਅਚਯੁਤ ਨੇ ‘‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’’ ਆਖਿਆ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਿਟ ਗਈ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀ, ਭਾਗਵਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹਰੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਗਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਜਾਂ ਭੂਲ-ਭੁਲੈਏ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ‘‘ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ? ਗੋਕਰਨ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੋਂ ਕਥਾ ਕੀਤੀ? ਨਾਰਦ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।’’ ਸੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨੌਮੀ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਸੁਣਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨੌਮੀ ਨੂੰ, ਗੋਕਰਨ, ਜੋ ਗਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਕਥਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਹੋਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਨੌਮੀ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਸ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਯਮਰਾਜ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘‘ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੈਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਰੋਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ।’’ ਇਸ ਨਾਸਵੰਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਰੂਪ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਪਲ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਭਟਕਣਾ, ਜਦ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ? ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਇਹ ਕਥਾ, ਰਸ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਸੱਚ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ—ਸਭ ਰਸ ਦਾ ਨਿਚੋੜ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੀਓ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾਵੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਹੇ ਸੂਤ, ਜਦ ਨਾਰਦ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?’’ ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘‘ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਮਿਆਪ੍ਰਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਸੰਘਤੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।’’ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਦਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਮੂਹ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਰੂਪ ਹੈ, ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਾਤਵਤ ਸੰਹਿਤਾ ਰਚੀ, ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਭਗਤੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ, ਮੋਹ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ—ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ?’’ ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਜਿਹੇ ਹਨ।’’ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਸਦਾ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਜਨਮ, ਕਰਤੱਬਾਂ ਤੇ ਮੌਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।