ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਮੈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੁਰਜਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਕਲੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ, ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਕਰਮਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਕੇ ਰਹੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਵੀਨ, ਯੁਵਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਬੇਹਾਲ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਨੇ ਬੁੱਢੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਉਲਟਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਯੋਗ ਰਤਨ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਿਸਪਾਪ, ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੀ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬੱਚੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਯੋਗ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੰਗਾ ਚਲਣ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਤਪ ਉਲਟ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਦੁਰਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕਪਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੱਜਣ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਚਮੁਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਕੇ, ਧਰਤੀ ਵੀ ਅਣਛੂਹਿਆਂ ਦੀ ਭਾਂਜੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਲੋਂ ਸਾਲ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ। ਵਾਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜਿਥੇ ਭਗਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾਪਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇਸ ਮਲੀਨ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਤੇ ਕਲੀ ਆਉਣ ਤੇ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਇੱਥੇ ਤਾ ਹਰੀ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ, ਫਿਰ ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬੱਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਸੰਕਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪૃਥਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਲੀ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲੱਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁ ਮੱਖੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਦ ਲੈ ਕੇ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿ਷ਨੁਰਾਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ, ਨਿਰਰਸ ਤੇ ਨਿਰਮੂਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਦੁਸ਼ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤੱਤ ਲੁਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਸਿਰਫ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਗਵਤ ਗਿਆਨ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ, ਪਰ ਫੀਸ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ, ਕਥਾ ਦਾ ਤੱਤ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਰਕ Tulya ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹਨ, ਉਹ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਵੀ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਕਾਰਨ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਗੁਆਚ ਗਿਆ। ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮੱਝਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਕਦੀਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਆ, ਤੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ!” ਭਗਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਧੰਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿੱਤ, ਜਿੱਤ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਦਾ ਘੜਾ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਬੈਠੀ ਹੈਂ? ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹੀ ਤਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪਰ ਤੂੰ, ਭਗਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਿ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੀਚਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਇਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਸਨ। ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਚੇਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦਮਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ। ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ।” ਤੂੰ ਉਹ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਤੇ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹਨੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ।