ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਪੁਸ਼ਕਰ, ਵੇਦਬਾਹੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਸੁਨੰਦਨ, ਚਿਤ੍ਰਬਾਹੁ, ਵਿਰੂਪ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨягਰੋਧ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਮਧੁ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦੁਯੁਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਪ੍ਰਦੁਯੁਮਨ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜਨਮਿਆ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਸੀ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਜ੍ਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਜਨਮਿਆ, ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸੁਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਸੇਨਾ ਜਨਮਿਆ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ, ਥੋੜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨਾਸਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਠੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੌਣ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸਨ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਹੁਕਾ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ, ਜੋ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੌ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਾਦਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਨਤੀ ਹੋਈ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੱਤਿਆਂ, ਬੈਠਕਾਂ, ਚਲਣ, ਗੱਲਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਯਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ, ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੈਯ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਤਿ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਦੇ ਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਉਹ ਕਰਤੱਬ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾ ਕੇ ਜਾਂ ਮਨਨ ਕਰ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੇ ਅਜੈ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਵੀ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਨਵੇਂ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।