ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਰ ਇਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬੜੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਥੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਬ ਮਹਿਮਾ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਹ ਹਨ: ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਅਨੀਰੁੱਧ, ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਭਾਨੁ, ਸਾਂਬ, ਮਧੁ, ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਕ, ਅਰੁਣ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਵੇਦਬਾਹੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਸੁਨੰਦਨ, ਚਿਤ੍ਰਬਾਹੁ, ਵਿਰੂਪ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਧੁ-ਦੁਸ਼ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਨੀਰੁੱਧ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਅਨੀਰੁੱਧ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਰਾ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਵਜ੍ਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਜਨਮਿਆ, ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸੁਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ਤਸੇਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਗਰੀਬ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਭਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਠੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਕੁਲ-ਗੁਰੂਆਂ ਕੋਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਕ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੌ-ਇੱਕ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਯਾਦਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਏ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਜਿਹੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌਣ, ਬੈਠਣ, ਤੁਰਨ, ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਓਹ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ; ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਣ ਨਾਲ ਗਗਨ-ਨਦੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੈਯ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਲਦਿਆਂ-ਅਚਲਦਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਤੇ ਨਗਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਮਣੀਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੋ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ, ਗਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਅਬੋਧ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਵੀ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚਾਪਟਰ 'ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਦਾ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।