ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਦਬਾ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬਿਆਨ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਹ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਰਸਾਇਆ। ਇਹੀ ਕਰਕੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿਚ ਉੱਚਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣਕਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੱਸ-ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿੰਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਯੋਧੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ: ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਭਾਨੁ, ਸਾਂਬ, ਮਧੁ, ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਅਰੁਣ; ਪੁਸ਼ਕਰ, ਵੇਦਬਾਹੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਸੁਨੰਦਨ, ਚਿਤ੍ਰਬਾਹੁ, ਵਿਰੂਪ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਧੁ-ਦੁਸ਼ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਜੋ ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾ-ਬਲੀ ਯੋਧਾ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਵੀ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ। ਵਜ੍ਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ, ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸੁਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ਤਸੇਨਾ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਹੋਇਆ, ਨਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਹੇ ਰਾਜਾ! ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਠੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਹੁਕਾ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ? ਜੋ ਭਯਾਨਕ ਦੈਤਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰਿ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੌ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਧ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਜੋ ਯਾਦਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਏ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਲੋਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੌਣ, ਬੈਠਣ, ਤੁਰਨ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ, ਖੇਡਣ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮੇ, ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ; ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ; ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇਤਿਆ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਵੰਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਸੋਹਣਾ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਲਦਿਆਂ-ਫਿਰਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਾਦਵ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਦੇ ਉਹ ਕਰਤੱਬ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਣਣ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਕਥਾ-ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾ ਕੇ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਰਾਜੇ ਵੀ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਨੱਬੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, "ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ", ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ—"ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ"—ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।