ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕੁਝ ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੰਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹੰਸ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੀਆਂ: “ਹੰਸ ਜੀ, ਆਓ, ਬੈਠੋ ਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋ? ਕੀ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤੀ ਘਟ ਗਈ ਹੈ? ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਮਾਧਵਾ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਨਾਰੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਗੀਆਂ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਪੈਰ ਮਲਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠ, ਰੁਕਮਣੀ ਆਦਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੜੀਵਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨੇ ਹਰ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜਿੰਨੀ ਰਾਣੀਆਂ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਭਾਨੁ, ਸਾਂਬ, ਮਧੁ, ਬ੍ਰਹਦਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਕ, ਅਰੁਣ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਵੇਦਭਾਹੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਸੁਨੰਦਨ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਹੁ, ਵੀਰੂਪ, ਕਵੀ, ਤੇ ਨਯਗ੍ਰੋਧ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਮਧੁ-ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਵਜ੍ਰਾ ਨੂੰ ਜਣਿਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਵਜ੍ਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਹੁ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਹੁ ਤੋਂ ਸੁਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨਾ, ਤੇ ਸ਼ਤਸੇਨਾ ਜਣੇ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਗਰੀਬ, ਨਾ ਥੋੜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਾ! ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵੀ ਲੈ ਲਈਏ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਣੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਠੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਕੁਲ-ਗੁਰੂਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਹੁਕਾ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ, ਜੋ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਰੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ; ਉਹ ਸੌ ਕੁਟੰਬਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਮਾਪ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਫਲ-ਫੂਲ ਗਏ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਬੈਠਕ, ਚਲਣ, ਗੱਲਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ; ਸਵਰਗ ਦੀ ਨਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ; ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੈਯ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਾਹ ਸਕਦੇ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ, ਮਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਲੀਲਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਉਹ ਸੁਣਣ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾ ਕੇ ਜਾਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਐਸਾ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਨਵੇਂ-ਅੰਵੇਂ ਚਪਟਰ, “ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ”, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।