ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ—ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਏਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੋ—ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, "ਓਮ" ਆਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ ਤੇ ਪਰਤ ਗਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਪਾਰਥ ਨੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੌਂਕ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਇਥੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਕਰਤਬ ਦਿਖਾਏ, ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਖ ਭੋਗੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ—ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਚਾਹੀਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ, ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਮੀਂਹ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਅਧਰਮੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਆਦਿਕ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਆਦਿਕ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਗੇਂਦ ਆਦਿ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਾਥੀ, ਯੋਧੇ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਦਰੱਖਤ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕੋ ਪਿਆਰੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਵਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਖੇਡ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕਰਦੇ। ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਡੌਲ, ਝੰਜ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਦੇ, ਅਤੇ ਭੱਟ, ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਸੂਤ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਹੱਸਦੀਆਂ, ਖੇਡਦੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯਕਸ਼ਪਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦੇ, ਚੌੜੇ ਉਰਜਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਮੁਠੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀਆਂ ਮੁਹੱਬਤੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਗਲ ਲਾ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਕੇਸਰ ਲੱਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੇਡ ਅਤੇ ਗਲ-ਲਗਣ ਕਰਕੇ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਗਾਇਕਾਂ, ਵਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਸਦਿਆਂ, ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਖੇਡ-ਮਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਗਲ-ਲਗਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕੁੰਦ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਪਸ਼ਟ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੋ: ਕੁਇਲੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਓ ਕੁਰਰੀ, ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੀ, ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਤੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦਇਆਲੂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੋਈ ਹੈਂ?" "ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਓ ਚਕਰਵਾਕੀ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਅਚੂਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਮਾਲਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?" "ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ, ਰਾਤ ਭਰ ਸੁੱਤੀ ਨਹੀਂ; ਕੀ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਜੋ ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ, ਇਹ ਸਹਿਣ ਔਖਾ ਹੈ?" "ਓ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀਆਂ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈਂ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਹੈਂ?" "ਓ ਮਲਯਾਚਲ ਦੀ ਹਵਾ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।" "ਓ ਸੋਹਣੇ ਬੱਦਲ, ਤੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਬੰਧਿਆ, ਸਦਾ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ। ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅੰਸੂ ਵਗਾਂਦਾ ਹੈਂ।" "ਓ ਕੋਇਲ, ਤੇਰੀ ਕੰਪਦੀ ਗਲ੍ਹ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਕਿ ਮਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀ। ਦੱਸ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਦੋਸਤ? ਬੋਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ।" "ਓ ਪਹਾੜ, ਤੂੰ ਨ ਹਿਲਦਾ, ਨ ਬੋਲਦਾ; ਤੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਭੇਦ ਸੋਚਦਾ ਜਾਪਦਾ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਸਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।" "ਹਾਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਹੱਥ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਗਵਾ ਬੈਠੀਆਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ, ਸੰਤਾਪੀਆਂ, ਦਿਲ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।" "ਓ ਹੰਸਾ, ਆ, ਬੈਠ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੀ। ਦੱਸ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸ਼ੌਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈਂ? ਕੀ ਅਜੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਠੀਕ ਹੈ? ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਘਟ ਗਈ? ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਤ੍ਰੀ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਮਾਧਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੱਡੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਬਰ ਹੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਦਬਾਉਣ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੂਰਨ ਤਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਇਆ, ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਦਰਸਾਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਾਰੀ-ਮਣੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੜੀਵਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹਰ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੱਸ-ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜਿੰਨੀ ਪਤਨੀਆਂ, ਉਨੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਿਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਭਾਨੁ, ਸਾਂਬ, ਮਧੁ, ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਅਰੁਣ।