ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ—ਕੀ ਤੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੇਝਿਜਕ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।” ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾਉਂਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਰਾਖਸਸੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਗੁਰੂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਰੱਖ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।” ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਝੂਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਫਿਰ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।” ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਤੁਰਾਈ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਭੁਲਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਹੱਥ ਰੱਖ ਬੈਠਾ। ਤੁਰੰਤ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਚਿਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਢਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬਲਦ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜੈਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜੀਆਂ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਸ਼ਟ ਵ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਚਤਮ ਪੁਰਖ ਨੇ ਹੁਣ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ! ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਕੌਣ ਵੱਡਾ ਜੀਵ, ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਖੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹੋਣਾ?” ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰੀ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਤਿੰਨ ਮਹਾਂਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੌਣ ਹੈ?” ਇਹ ਜਾਣਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਗਏ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਗਲੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉੱਠੇ, ਪਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਇਸ ਅਦਬ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸਦੇਵ ਜੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਸਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸੇਜ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਏ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਿਆ, “ਆਓ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੈਠੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਧੋਏ ਜਲ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਉ, ਹੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ!” ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੀ ਖਾਸ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਦੇ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।” ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ, ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਅੱਠ ਰਾਜ-ਸੰਪੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ—all ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹੀ ਉਹ ਅੰਤਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੈਰਾਗੀ, ਆਤਮ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਧਰਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੂਪਤਾ ਸਤਵ ਗੁਣ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸੰਤ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ—ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਤਵਗੁਣ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਥਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜੰਮਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਇਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ, ਛਲ ਕਰਦਾ, ਲਾਲਚੀ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।” ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਹਿੰਸਕ, ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਰੱਖ ਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਉਹੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਨੌਂਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਘਾਟ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਕਸ਼ਤਰੀ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਨ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਪਟੀ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।