ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਦਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ, ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ فرمایا, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖ ਸਹੇੜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਚ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਪਰਮ, ਸੁਖਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਤੇ ਅਨੰਤ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵੌ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜਲਦੀ ਮਿਲੇ ਰਾਜ-ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵਰਦਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੇਵਤਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰਦਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।" ਇੱਥੇ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਵ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ (ਸ਼ਿਵ) ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਵ੍ਰਿਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਗਿਰਿਸ਼ਾ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਜਾ, ਤੂੰ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਉਹ ਛੋਟੀ ਗੁਣ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਜਾਂ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਜਿਵੇਂ ਰਾਵਣ ਤੇ ਬਾਣਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ, ਅਸੁਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਹਰਾ (ਅੱਗ) ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹਵਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰੀਆਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਭਿੱਜ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਧੁਰਜਟੀ (ਸ਼ਿਵ), ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸ਼ੋਲੇ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬਸ, ਅੰਗਲਾ! ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਗ ਲੈ; ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਤਕਲੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਉਹ ਪਾਪੀ ਅਸੁਰ ਨੇ ਐਸਾ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗਿਆ, "ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਹੱਥ ਰੱਖਾਂ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ, ਹੋਰ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਹੱਸ ਕੇ 'ਓਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ, ਅਸੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਅਸੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਡਰ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ-ਧਰਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ, ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੱਕ ਭੱਜ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ, ਦੰਡ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਗਿਆ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਮਰਬੰਦ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ, ਦੰਡ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਓ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਤੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਆਰਾਮ ਕਰ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ; ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਅਸੁਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਜੋ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਅਸੁਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਉਥੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ, ਤੇ ਪਰਖ ਲੈ। ਜੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ।" ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਸੁਰ ਦਾ ਮਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਰੰਤ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਫਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਅਕਾਸ਼ 'ਚ 'ਵਿਜੈ!', 'ਨਮਸਕਾਰ!', 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼!' ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਜਦ ਵ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਮਰ ਗਿਆ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਰਮਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੌਣ ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੇ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਰਾਜ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇ?" "ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਾਦ ਉਠਿਆ, 'ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਵੱਡਾ ਹੈ?'" ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣੇ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਜਾਂ ਸਤਕਾਰੀ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਹੋਵੇ; ਪ੍ਰਭੂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਠੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਦਾਤਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੋਤ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਗੂ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।