ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੇਠ ਟੁਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਗਵਾਲਾ ਗਾਂ-ਭੈਸਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੱਠ ਮੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਕਰਮ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਧੀਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਹੇਠ, ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਜਨਮੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ Supreme ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਤੁਲਨਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ—ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਜਨਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਿਯੰਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਗਲਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਅਜਨਮੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ। ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠਾਸ ਜਾਂ ਲੂਣਦਾਰਤਾ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਟਕਾਵਟ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਾੜ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਦਕਿ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਭੰਵਰ ਵੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਮਸਕਾਰਦੇ, ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਮਲਾਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਬੱਚੇ, ਆਪਣਾ ਆਪ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਧਨ, ਘਰ ਜਾਂ ਰਥ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਿੱਤ ਆਨੰਦ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਲੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਰਕ ਥੋੜਾ ਕੱਚਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੱਚੀ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਝੂਠਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਾਚਿਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਟਣ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਬੇਸਮਝ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਰਸ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਧਨ ਜਾਂ ਜਾਤ ਦੇ ਭੇਦ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਝੂਠੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਆਤਮਾ, ਅਜਨਮੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਣ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਕਾਂਡ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਤੁੱਲ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਪਰਮਾਪਤ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ। ਜੇ ਯਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਾਛਨਾ ਦੀ ਗੁੱਝਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਖਾੜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਅਪਹੁੰਚੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰਤਨ ਵਿਸਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਅਮਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼, ਜਾਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਾਤਾਂ, ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਗੁਣਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ! ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਨਿਰੰਤਰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ੀਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਅਨੰਤ! ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸਾਵਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਕੋਸਮਿਕ ਡੰਡੇ—ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਵੇਦ ਤੇ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਸਲ-ਝੂਠ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਿਲਾਪ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਸਨੰਦਨ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ੀਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਗਏ, ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢਿਆ। ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ! ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਆਤਮਾ-ਉਪਦੇਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸੋ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਛਨਾ ਜਲਾ ਦਿਓ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਆਤਮ-ਸਯਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਨੀ ਵੀਰਵ੍ਰਤ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਦਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਸੀਟ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਕਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਰੂਪ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮੱਧ ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਜਗਤ ਰਚ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਚਲਾਇਆ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ, ਸੁੱਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨਿਰਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹਰੀ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, 'ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ' ਨਾਮਕ ਸੱਤਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਮੀਰ ਰਾਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ: ਜਿਹੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਕਿਉਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਿਵ, ਸਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਸੱਤ, ਰਜ, ਤੇ ਤਮਸ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਰੀ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਦਾ, ਰਾਜਾ, ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਧਰਮ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚੁਤ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ। ਭਗਵਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਜੋ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਖਮਈ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਸੰਸਾਰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਅਸਾਡਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਜਲਦੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਦਾਨਾਂ—ਰਾਜ ਤੇ ਧਨ—ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਵਰਦਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਾਤਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਜਲਦੀ ਵਰਦਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਚੁਤ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਥੇ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਵ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ। ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਵ੍ਰਿਕਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਭਲਾਈ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਹੋਵੇ। --- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।