ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਂਸ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸਨਾ ਚੱਖ ਕੇ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਅੰਤ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਉਪਜੇ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਤਿਤਵ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਸਤਿਤਵ, ਨਾ ਹੀ ਦੋਵੇਂ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਵਿਅਪਕ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਦੇ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਵਧਾਰਨਾ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਹ ਵੰਡਾਂ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀ ਬਣਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ, ਮੌਤ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਗੱਡਰੀਆਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ। ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਦੇਵਤੇ, ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ। ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜਾਤੀਆਂ, ਕਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਅਜਨਮੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਅਦੁੱਤੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ embodied beings ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮ ਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਨਮੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਗਲਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਮੂਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਅਜਨਮੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਬੁਲਬੁਲੇ। ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਗੁਣ ਵਿਗਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਹੜੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਟਕਾਵਟ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ, ਜਦ ਕਿ ਤੇਰਾ ਇਕ ਭੰਵੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਵੀ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਇੱਥੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੇਕਾਬੂ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਾਂਸ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣਾ ਮੱਲਾਹ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਤੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਘਰ ਜਾਂ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਸੁਖੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਗਵਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਤਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਲੁੱਟ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ, 'ਇਹ ਅਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,' ਤਾਂ ਇਹ ਤਰਕ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਠੀਕ, ਕਦੇ ਗਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਵੰਡਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਿਲ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸਵਾਦ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਧਨ ਜਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਝੂਠੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਆਤਮਾ, ਅਜਨਮੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਕਾਂਡ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਤਿ-ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਜੇ ਤਪਸਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਗੰਝਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਉਖਾੜਦੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ, ਜੋ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਲਟਕ ਰਹੀ ਮਣੀ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਮਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਜੋ ਤੈਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਤੇ ਅਮੰਗਲ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼, ਜਾਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਹੇ ਗੁਣਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਿਰੰਤਰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਤੇਰੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸਮੂਹ ਜੋ ਸਾਵਰਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੇਦ ਤੇ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸੁਣਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਿੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਨੰਦਨ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ, ਪੁਰਾਤਨ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਤੂੰ ਵੀ, ਇਸ ਆਤਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਵੀਰਵ੍ਰਤ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਭਾਗਵਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮੈਂ, ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਦਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਭਾਗਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਅਸਨ ਲੈ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜੋ ਨਾਰਾਏਣ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਕਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਅਵਿਆਖਯ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਿਅਕਤ, ਜੀਵ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, embodied soul ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਘੋਂਸਲਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਹਰੀ ਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਅਸਥਿਤੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੈ, ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਰਧ ਵਿਚ, 'ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ' ਵਾਲਾ ਸਤੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਹੜੇ ਅਮੰਗਲ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਨਵਾਨ ਰਾਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ: ਜੋ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਕਿਉਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਸ਼ਿਵ, ਸਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕਤ੍ਰਿਤ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਉਹ ਸਤ, ਰਜ, ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਤਿੰਨfold ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਰੀ, ਸਿੱਧਾ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਖੀ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨ ਹੈ—ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਤੇਰੇ ਦਾਦਾ, ਰਾਜਾ, ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਧਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚੁਤ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ। ਭਗਵਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੋ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਰਮ, ਸੁਖਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ—ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਦਾਨਾਂ—ਰਾਜ ਤੇ ਧਨ—ਤੋਂ ਮਸਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।