ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਗਏ ਸੀ ਉਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਥੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ ਸੀ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਏ ਹੋ। ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਅਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਸਨੰਦਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ, ਉਹ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਤਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾਈਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ: "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ! ਹੇ ਅਜਨਮਾ, ਅਜੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਹੈਂ। ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਗੋਚਰ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀਆਂ।" "ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ, ਜੋ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਸਾਰ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ-ਬਰਤਨ ਬਣਦੇ ਤੇ ਮਿਟਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੂਲ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਸੱਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੈਥੋਂ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਝੂਠੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਗਿਆਨੀ ਜਦ ਤੇਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਣ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਦਾ ਅਟੁੱਟ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੇਰੀ ਇਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪੰਜ ਮਹਾਤੱਤਵ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਤੱਕ, ਸਭ ਤੇਰੀ ਹੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਸੱਚੇ ਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਲੋਕ ਸੀਮਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਂਤ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਲੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੋਂ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਲੋਕ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।" "ਤੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਚੰਭਿਤ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰਾ ਭੇਦ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਕਲਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਤੂੰ ਹੀ 'ਪੁਰੁਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਹ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਅਮਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਭੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੰਸ ਵਾਂਗੁ ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੇਰੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ-ਮਿੱਤਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਮੂੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਝੂਠੇ ਪੂਜਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖ ਲਿਆ, ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਥੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰਾ ਆਰੰਭ, ਅੰਤ ਜਾਂ ਰਾਹ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅਸਤਿਤਵ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਅਨਸਤਿਤਵ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।" "ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਪਰੇ, ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਵੇਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਭੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।" "ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀ ਵਾਂਗੁ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਡਰ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਵਾਲਾ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਮੂੜ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਕਰਮ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ, ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਹਿਬ ਦੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਜੋ ਤੈਥੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਚਲਣ ਤੇ ਅਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਅਜਨਮੇ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਬੰਧਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ Supreme ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦੂਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰ ਕੇ ਵੀ ਤੁਲਨਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਜੀਵ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਅਸੀਮ ਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਜਨਮੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਨਿਯੰਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਗਲਤ ਸਮਝ ਹੈ।" "ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰੰਭ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਅਜਨਮੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲਬੁਲੇ। ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਤੇ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਆਪਣਾ ਰਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਘਨੇ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਸਰੋਤ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਤੇਰੀ ਇਕ ਭੌਹ ਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?" "ਜੋ ਲੋਕ, ਇੱਥੇ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ੀ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣਾ ਮਾਲੀਕ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ, ਆਪ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਘਰ ਜਾਂ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ, ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ, ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਰਕ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ। ਵਿਆਵਹਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਲਈ, ਭਿੰਨਤਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਨ, ਤੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।" "ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਥੋਂ ਇਕੋ ਰਸ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਭਾਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਧਨ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਲੀਲਾ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਭੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਆਤਮਾ, ਅਜਨਮੇ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਕੇ, ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਜਨਮੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਕਚਚੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਠਗੁਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ, ਅਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਤਪਸਵੀ ਦਿਲ ਦੀ ਵਾਅਸਨਾ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ, ਜੋ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਅਗੋਚਰ ਹੈਂ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਲ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋਤੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਤਮ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼, ਜਾਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ। ਪਰ, ਹੇ ਗੁਣਾਤੀਤ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਹੀ ਗਾਥਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜਥੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿਚ, ਸਾਵਰਣਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਤਰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਵੇਦ ਤੇ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਉਹ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਸੱਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਨੰਦਨ ਜੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢਿਆ।" "ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਆਤਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਅਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇ।" "ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਧੂ ਕੋਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੁਨੀ ਵੀਰਵ੍ਰਤ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।