ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਕਾਰਣ ਸਮੇਤ, ਕਦੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਣ ਦੇ—ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਸ ਹਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੁਸਕਰਾਇਆ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਾਣ ਲਓ, ਇਹ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਦੇਵਤੇ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਹੋ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪੂਜਾ ਵਾਲੇ ਪੁਤਲੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼—ਚਲ ਰਹੀ ਜਾਂ ਅਡੋਲ—ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਲੱਛ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਮੁੜ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਥੇ ‘ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ’ ਨਾਮਕ ਛਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪਰਿਚਯ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣਾਏ, ਤਾਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਅਪਾਰ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਾਰਜ ਤੇ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਾਰਿਆ। ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।” “ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖੇ ਗਏ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਪ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਕਲਾਪਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਜਨਲੋਕ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।” “ਇਕ ਵਾਰ ਜਨਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਯੱਗ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੋਜਾਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਗਏ ਹੋਏ ਸੀ, ਉਥੇ ਵੀ ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਤੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਸਨ, ਨਾ ਵੱਧ ਤੇ ਨਾ ਘੱਟ। ਕੁਝ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।” ਸ਼੍ਰੀ ਸਨੰਦਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਗਾਇਕ ਸੋਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡਿਆਈ ਗਾ ਕੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।” ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ: “ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ! ਹੇ ਅਜਨਮਾ, ਹੇ ਅਜੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੋ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਹੈਂ। ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਆਪ ਹੈਂ। ਵੇਦਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਜੋਬੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਅਪਹੁੰਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।” “ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਖਰਕਾਰ ਇਹ ਅਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਬਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬੋਲ, ਤੇ ਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?” “ਹੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਪ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਚਰਨ-ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।” “ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪੰਜ ਮਹਾਤੱਤਵ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੇਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ।” “ਜਿਹੜੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੀਵਾਂ ਰਸਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਿਲ ਦੀ ਸੁੱਖਮ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੋਂ, ਹੇ ਅਨੰਤ! ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।” “ਤੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ‘ਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਭੇਦ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਅਮਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਹੰਸ ਵਰਗੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਆਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” “ਜਦ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਦੋਸਤ, ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜਦ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਹਰਦ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।” “ਜਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਅਲਿੰਗਨ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਨਾਰੀ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਚੱਖ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।” “ਇਥੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਆਰੰਭ, ਅੰਤ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਨਾ ਸਤ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ, ਨਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ। ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ।” “ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੁਰਖ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪਰੇ, ਐਸੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।” “ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਉਸਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਿਆਖਿਆ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਵਾਂਗ, ਸੁਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।