ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਥਿਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਘੜੀਆਂ ਤੱਕ ਭਾਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਕਥਾ ਸੁਣਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹਲਕਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਲਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਹਵਿਸ' ਭੋਜਨ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਕਥਾ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਘੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ (ਕਥਾਵਾਚਕ) ਖਾਣ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਾਘ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹ ਨਿਯਮ ਸੁਣ, ਜੋ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਵਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਨਹੀਂ ਲਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਣਾ, ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਥਾ ਮੁਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਲਾਂ, ਸ਼ਹਦ, ਤੇਲ, ਭਾਰੀ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਿਹੇ ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਮਦ, ਅਹੰਕਾਰ, ਈਰਖਾ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ, ਮੋਹ, ਤੇ ਵੈਰ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਜਾਂ ਵਰਤਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਦਵਿਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਧਿਆਪਕ, ਗਾਂਵਾਂ, ਵਰਤਧਾਰੀ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਅੰਤਜ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਪਤਿਤ, ਵੇਦ-ਵਿਰੋਧੀ, ਜਾਂ ਦੋਜਾਤੀ ਵਿਦਵੈਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਦਾ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਮੌਨ, ਸਰਲਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਗਰੀਬ, ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ, ਪਾਪੀ, ਨਿਸ਼ਕੰਲਕ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਣਨੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਸੰਤਾਨ-ਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਣਮਿੱਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਵਯ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਲੱਖਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਪਰ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਥਾ-ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਵਾਚਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਝਾਂਜਰ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਕੀਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਵਿਜੈਘੋਸ਼, ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਬਚਨ, ਤੇ ਸ਼ੰਖਧਵਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਮੰਗਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਹੋਣ; ਜੇ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਅਗਨਿ-ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਲਈ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੀਰ, ਸ਼ਹਦ, ਘੀ, ਤੇ ਤਿਲ ਆਦਿਕ ਦੀ ਹੋਮ-ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਲਈ। ਜਾਂ, ਗਾਇਆਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਅਗਨਿ-ਹੋਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਅਗਨਿ-ਹੋਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਜਾਂ ਘਾਟ-ਵਾਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਕਿਸੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੰਘ ਬਣਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਥਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਵਾਚਕ ਦੀ, ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਨਾਰਦ! ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਤੇ ਭੋਗ-ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਨ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ; ਇੱਕ ਨਵੀਂ, ਜਵਾਨੀ ਵਰਗੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਥਰਥਰਾਏ ਹੋਏ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਬੇਅੰਤ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਹਰੀ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ! ਕੇਵਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ, ਵੈਕੁੰਠ-ਵਾਸੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ ਨਾਰਦ ਇਉਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।