ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਚਿਆ ਦਿੱਤਾ—"ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਭਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" ਭਕਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੰਗਾ ਆਦਿਕ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਰ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨੇ ਸਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦ੍ਰਾਵਿਡ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਕੁਪਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿੱਘੜੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇੱਥੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਲੋਥ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਕਿਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਤ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਭਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋ, ਹਰੀ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸਨਿਆਸੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬੱਚੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਜੋਗ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਨੇ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ, ਜੋਗ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਧੋਖਾ ਤੇ ਦੁਸਟਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਤੜਫਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਪੀ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਚੁਹੜੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਸਾਲੋਂ ਸਾਲ ਭਲਾਈ ਘੱਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਨਿੱਘੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਭਕਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।" "ਪਰ ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਗਾਇਬ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਬੁੱਢਾਪਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੈਨ ਵਿਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" ਭਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਲੀ ਪਾਪੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ? ਜਦ ਕਲੀ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਨੇਕੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਦਇਆਲੁ ਹਰੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਗਿਆ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਬੱਚੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇਰੀ ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦ ਮੁਕੁੰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਲੀ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੇਕ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਦ ਕਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਧੁਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪੱਸਿਆ, ਜੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਲੀ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ, ਸੁੱਤ-ਮੱਤ ਤੇ ਬੇਅਸਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿ਷ਣੁਰਾਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਅਸਲ ਸਾਰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖੋਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਹਰ ਘਰ ਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਪਰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਘਣੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕ, ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਲੋਕ—even ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹਿਮਾ ਗੁਆਚ ਗਈ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪਖੰਡ, ਕਪਟ ਤੇ ਕੁਪਥੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਜੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" "ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿਟ ਗਈ ਹੈ।" "ਪਰ ਇਹ ਯੁੱਗ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸਹਿਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਵਧੀਕ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਵਾਹ ਵਾਹ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਰਚਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਨਾਰਦ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।" ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬੱਚੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਉਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" "ਪਰ ਤੂੰ, ਭਕਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੀਵਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਪਰ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਕਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।