ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਨੇਹ ਮਿਲਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋ ਪਏ। ਨੰਦ ਜੀ, ਜੋ ਯਦਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਆਦਰ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਰਹੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਸ ਕਰਦੇ, "ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਮੋਲ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਵਸੁਦੇਵ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਦਧਵ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਅਪਕ ਉਪਹਾਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਚਲ ਪਏ। ਨੰਦ, ਗਵਾਲ ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਥੁਰਾ ਵਲ ਚਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੀ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਭੇਟਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਦ ਦੀ ਦੂਜੀ ਭਾਗ ਦੀ ਚੌਰਾਸੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, "ਤੀਰਥ-ਵਰਨਨ", ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਬਾਰੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ?" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਰਜੁਨ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਪੁੱਜੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤੀ-ਪੱਖੀ ਭੈਣ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਹੋਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਰਜੁਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਤ੍ਰਿਚੀ-ਦੰਡ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਕੇ, ਦਵਾਰਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਰਹੇ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭੀਖ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਥੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੁਆਰੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਵਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੱਜਾ ਭਰੀ ਮਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਈ। ਅਰਜੁਨ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ, ਜਦ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਰਥ 'ਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਈ, ਤਾਂ ਅਰਜੁਨ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਯੋਧੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਮੜ ਪਏ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਉਪਹਾਰ—ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਸਭ ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ—ਭੇਜੇ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਭਜਦੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਸਨ। ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਵਿਦੇਹਾਂ ਵਿਚ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਯਾਦ-ਸਵਰੂਪ ਮਿਲਦਾ, ਉਹੀ ਲੈਂਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵਿਰਤੀ-ਮਾਤਰ ਲਈ ਜੋ ਮਿਲਦਾ, ਉਹੀ ਲੈਂਦੇ, ਅਤੇ ਜਰੂਰੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਹੁਲਾਸ਼ਵ, ਮੈਥਿਲ, ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਅਚੂਤ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਦਾਰੂਕ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਏ। ਨਾਰਦ, ਵਾਮਦੇਵ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰਾਮ, ਅਸੀਤ, ਅਰੁਣੀ, ਮੈਂ (ਸ਼ੁਕਦੇਵ), ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਕਣਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਚਯਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਥ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਏ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਣ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਨਰਟ, ਧਨਵਾ, ਕੁਰੂ, ਜਾਂਗਲਾ, ਕੰਕ, ਮਤਸ੍ਯ, ਪਾਂਚਾਲ, ਕੁੰਤੀ, ਮਧੂ, ਕੇਕਯ, ਕੋਸ਼ਲ, ਅਰਨ ਆਦਿ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਰੂਪ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਧੁਰ ਮਸਕਾਨ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਨੈਣ, ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ; ਦੇਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਤਕਿਰਤੀ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਸੁਫੈਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ, ਦੁਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਦੇਹ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਅਚੂਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਲੋਕ, ਰਾਜਾ, ਉਪਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਾਸਾਰਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਉਣ ਦਾ ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੇ, ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਜਨਕ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਮੱਤ ਵਾਲਾ, ਦੂਰ ਆਏ ਸਾਥੀਆਂ—even ਜੋ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ—ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਵਸਤ੍ਰ-ਆਸਨ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਪੈਰ ਧੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ, ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੱਥੇ ਤੇ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਵਸਤ੍ਰ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਭੋਜਨ, ਗਾਂ-ਬਲ, ਆਦਿ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਮਧੁਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪੈਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੂਹ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਬਹੁਲਾਸ਼ਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਸਵੈ-ਸਰੂਪ ਹੋ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਭਗਤ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਅਨੰਤ।