ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਭਾਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਪਸ ਮਿਹਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮ捲ਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਸਤੀ ਕਦੇ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਈ-ਭੈਣ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੀ; ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਧੀਕ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਮਾਣ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਰਾਜ-ਰੂਪ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜੋ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਉਹਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਨਕਦੁੰਦੁਭਿ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਨੰਦ ਜੀ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਰਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, "ਅੱਜ, ਕੱਲ੍ਹ।" ਫਿਰ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨੰਦ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਦਾਨ-ਤੋਹਫਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਧਵ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਹੱਦ ਦਾਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਨੰਦ, ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਮਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੀ, ਵਰਖਾ-ਮੌਸਮ ਆਉਣ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਉਤਸਵ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਹੋਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਚੌਰਾਸੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ 'ਤੀਰਥ-ਵਰਨਨ' ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਚੇ ਵਿਰਾਗੀਆਂ ਲਈ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭੈਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ?" ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਰਜੁਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਭੈਣ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਹੋਰ ਅਸਹਿਮਤ ਸਨ; ਅਰਜੁਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਤ੍ਰਿਡੰਡ-ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਆਏ। ਉਥੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਰਾਦ ਲਈ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਰਹੇ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਮਿਹਮਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭਿਖਾ-ਵਸਤੂ ਖਾਈ। ਉਥੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੁਆਰੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ—ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ; ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮਸਕਾਂਦੇ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਉਸ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਰਜੁਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ—ਉਹਦਾ ਮਨ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ 'ਚ ਉਲਝ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਮਹਾਂ-ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ, ਜਦ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਰਥ 'ਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਅਰਜੁਨ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮੰਜੂਰੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਥ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਫਾਨ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਭੇਜੇ—ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਆਦਮੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਸਭ ਵਧੀਆ ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸ਼ਾਂਤ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵਿਲਾਸ-ਰਹਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਵਿਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਪ ਆਉਂਦਾ, ਉਹੀ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਭਾਂਦੇ। ਹਰ ਦਿਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਲੈਂਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਜਰੂਰੀ ਰੀਤਾਂ ਨਿਭਾਂਦੇ। ਉਹਦੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਹੁਲਾਸ਼ਵ, ਮੈਥਿਲਾ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਅਚੁਤ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਾਰੂਕਾ ਦੇ ਲਿਆ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਹ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਨਾਰਦ, ਵਾਮਦੇਵ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰਾਮ, ਅਸੀਤ, ਅਰੁਣੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਕਣਵ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਚ੍ਯਵਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਉਹ ਗਏ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਆਨਰਟ, ਧਨਵਾ, ਕੁਰੁ, ਜੰਗਲ, ਕੰਕ, ਮਤਸਯ, ਪਾਂਚਾਲ, ਕੁੰਤੀ, ਮਧੂ, ਕੇਕਯ, ਕੋਸ਼ਲ, ਅਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਮੀਠੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ; ਦੇਵ-ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਧਾਈ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਵਿਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅਚੁਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਗਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਸਨ। ਜਨਕ, ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹੋਏ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਭੋਜਨ, ਗਾਂ ਤੇ ਬਲਦ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਦੋਸਤੀ, ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ, ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।