ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਸੂਰ-ਰੂਪ, ਜਾਗਰਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਸ ਕਰ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁਣੇ ਜਾਣ, ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬੈਠੋ। ਧਨ, ਸੰਪਤੀ, ਘਰ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਘੜੀਆਂ (ਲਗਭਗ ਦਿਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ) ਤੱਕ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਥਿਰ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਥਾ ਕਰੇ। ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਕਥਾ ਰੋਕੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਲਈ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਹਵਿਸ ਅਹਾਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਥਾ ਸੁਣੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘਿਉ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਫਲਾਂ ਤੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਓ—ਜੋ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣੋ। ਪਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਤਾਂਹੀ ਜਦੋਂ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਵੇ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹਨ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੌਣ, ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਾਣ, ਤੇ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਾਲਾਂ, ਸ਼ਹਦ, ਤੇਲ, ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਬਾਸੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ। ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਨਸ਼ਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਈਰਖਾ, ਲਾਲਚ, ਦੋਖ, ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦੇਣ। ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੈਦਿਕ ਪੰਡਤਾਂ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਗਾਵਾਂ, ਵ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ (ਜੋ ਰਜੋਦਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ), ਚੁੱਟੜ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਪਤਿਤ, ਅਵੈਦਿਕ, ਦ੍ਵਿਜ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਵੈਦ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਮੌਨ, ਸਾਦਗੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਦਾਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ। ਗਰੀਬ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬੀਮਾਰ, ਦੁਖੀ, ਪਾਪੀ, ਨਿਸ਼ਕੰਤੀ, ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਸੰਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਬਾਂਝ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਖੁਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਥਾ, ਲੱਖਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਤਿਮ ਵਿਧੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਵੀ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਪਰ ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਦੀ ਜ਼ੋਰ-ਜਬਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਥਾ-ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਦੀ ਭਾਵਪੂਰਨ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਸਭ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਝਾਂਝ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਕੀਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਜੈਕਾਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਤੇ ਸ਼ੰਖਧੁਨੀ ਹੋਣ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਹੋਣ; ਜੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖੀਰ, ਸ਼ਹਦ, ਘਿਉ ਤੇ ਤਿਲ ਆਦਿ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਲਈ, ਹਵਨ ਕਰੋ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣ ਸੁਤੰਤਰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜੇ ਹਵਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੋ, ਤਾਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੇ ਘਾਟ-ਵਾਧ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿ਷ਣੂ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਪਾਠ ਕਰੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਪਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੰਘ ਬਣਵਾਓ, ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਤ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਰੱਖੋ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ, ਆਮੰਤ੍ਰਣ, ਪੂਜਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣ—ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ—ਸਾਰੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਗਵਤ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ, ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਤੇ ਭੋਗ-ਮੋਖਸ਼ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਕਹੀ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਜਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਿਯੰਤਰਤ ਸਨ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਨ ਸ੍ਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ; ਇਕ ਨਵਾਂ, ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਯੁਵਕਤਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।