ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਦੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣਾ ਆਸ਼ਚਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਅਣਦੇਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮੇਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਲਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਹ ਖੁਦ, ਨਾ ਹੋਰਾਂ, ਨਾ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਭੇਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਦੁੱਖ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਧੁੰਦ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਣ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਿਆ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਰਮ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜੋ ਕਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਯੋਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਗ੍ਰਹਸਥ ਦਵਿਜ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਧ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਾਨ-ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ, ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਚ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਲਚਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਤਪੋ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਵਿਜ ਜਨਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਿਣ—ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ—ਯਜਨਾਂ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਚੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਰਿਣ ਚੁਕਾਏ ਬਿਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਸੁਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਰਿਣ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ—ਚੁਕਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ; ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਰਿਣ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੁਕਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹਰੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸੁਦੇਵ ਲਈ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਲੋਕ ਨੀਲੋਫਰ ਦੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਆਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਖੁਸ਼, ਗਹਣੇ ਬਿਨਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਤੇਲ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਯਜਨ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ। ਡੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਨਗਾਰੇ, ਸ਼ੰਖ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ; ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ; ਭੱਟ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ-ਕਥਾਕਾਰ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਗੰਧਰਵ-ਸਤਰੀਆਂ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ-ਸਮੇਤ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ, ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਲੇਪ ਲਗਾਏ, ਅਠਾਰਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਮ-ਰਾਜਾ ਦਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮ, ਗਹਣੇ, ਹਾਰ, ਪੈਜਾਬ, ਕੁੰਡਲ ਪਾ ਕੇ, ਯਜਨ-ਵਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ, ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੁਰੋਹਿਤ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਮ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ—ਗਾਂ, ਜਮੀਨ, ਧੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਧਨ। ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਧੀ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਯਜਨ-ਕਰਤਾ ਰਾਮ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਏ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਫਿਰ ਖੁਦ ਸਜ ਕੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ-ਸਮਾਰੋਹ ਰਾਹੀਂ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰਭ, ਕੋਸਲਾ, ਕੁਰੂ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕੇਕੈ, ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਸਭਾ-ਸਦੱਸ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜੇ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਤਰ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ, ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਪ੍ਰਿਥਾ, ਯਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਰਦ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਅਾਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਤਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸਹਿ ਕੇ। ਨੰਦ ਜੀ, ਗੋਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਰਾਮ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਵਸੁਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਨੰਦ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: "ਭਰਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੋ ਡੋਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ—even ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ। ਇਹ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਭਲਾਈ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਨਿਭਾਈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਭਰਾ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ; ਹੁਣ, ਅਮੀਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਹੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਜ-ਤਖਤ ਦੀ ਚਮਕ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜੋ ਅਸਲ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ।" ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਿਰਦਾ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ (ਵਸੁਦੇਵ) ਨੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਆ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ। ਨੰਦ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੋਵਿੰਦਾ ਤੇ ਰਾਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਉਥੇ ਰਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ੍ਹ' ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਨੰਦ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ-ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉੱਤਮ ਗਹਣੇ, ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਵਸੁਦੇਵ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਦ੍ਧਵ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਦਾਨ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਨੰਦ ਯਾਦਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।