ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮ-ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤਪ, ਅਧਿਆਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਯੰਯਮ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ—ਜੋ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਗਤ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਅਧਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਉੱਚਾ ਭਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਕਾਰਨ, ਮਨ ਨਾਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਾਦ ਦੇ ਵਿਘਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਅੱਜ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਪੂਰਨ ਯੋਗੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਦੇ ਭਾਵ-ਭਰਿਆ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਛੇਦ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਦਾਸਾਰਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਸੁਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਬੋਲ ਉਚਾਰੇ। ਸ੍ਰੀ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਭਲੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਮਾਨਵਾਂ ਵਿਚ, ਨੇੜਤਾ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ, ਸਮੇਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲੈ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਕਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਆਪਣੇ, ਹੋਰਾਂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਦੁੱਖ, ਕਰਮ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ, ਧੁੰਦ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਣ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਭੁੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਅਚੁਤ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਬੋਲਿਆ। ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਤਾ, ਸਚਮੁਚ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਹੈ; ਯੋਗ ਦਾ ਰਾਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿ-ਵਿਧਾਨ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਗ੍ਰਹਸਥ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਰਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਉਪਾਅ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਧਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਯਜਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਆਤਮ-ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਛੱਡ ਦੇਣ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ, ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ। ਯਜਨਾਂ, ਅਧਿਆਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਏ ਬਿਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਅੱਜ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੁਕਾ ਕੇ, ਕਰਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਓ। ਹੇ ਵਸੁਦੇਵ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਯਜਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਲੋਕ, ਕਮਲ-ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਆਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਖੁਸ਼, ਗਲ-ਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹਾਲ ਵੱਲ ਆਈਆਂ, ਲਪੜੀ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਲੈ ਕੇ। ਡੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਨਗਾਰੇ, ਸ਼ੰਖ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਗੂੰਜੇ; ਨਰਤਕੀਆਂ ਤੇ ਨਟ ਨੱਚੇ; ਭਟ ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ-ਗਾਇਕ ਵਡਿਆਈ ਗਾਇਨ; ਗੰਧਰਵ-ਸਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ-ਸਹਿਤ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ। ਯਜਕਾਂ ਨੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਲਪੜੇ ਹੋਏ, ਅਠਾਰਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਰਦਨ, ਹਾਰ, ਪਜੇਬ, ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਯਜਨ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਕ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸਭਾ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਯਜਨਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ, ਆਮ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਰਾਹੀਂ ਯਜਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ, ਯਜਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਗਾਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਧੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡਾ ਧਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਜਾਇਆ। ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਜਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਯਜਨ-ਕਰਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਏ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਭਟਾਂ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ; ਫਿਰ, ਖੁਦ ਸਜ ਕੇ, ਯਜਕਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਤੇ ਵਿਦਰਭ, ਕੋਸਲ, ਕੁਰੁ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕੇਕਯ ਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਭਾ-ਸਦੱਸ, ਯਜਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਯਜਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ, ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਪ੍ਰਿਥਾ, ਯਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਰਦ, ਦਿਵਿਆ ਵਿਆਸ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਨਰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸਹਿ ਕੇ, ਚਲੇ ਗਏ।