ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਘੜੀ ਆਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਾਸ, ਨਾਰਦ, ਚਯਵਨ, ਦੇਵਲਾ, ਅਸੀਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਭਰਦਵਾਜ ਤੇ ਗੌਤਮ ਆਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਨਯ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਗਾਲਵ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਕਸ਼ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਦ੍ਵਿਤਾ, ਤ੍ਰਿਤਾ, ਏਕਤਾ — ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ — ਅੰਗੀਰਾ, ਅਗਸਤਿਆ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਪਾਂਡਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਤੁਰੰਤ ਉਠੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਨੇ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਭੇਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਧੂਪ ਤੇ ਲੇਪ ਦਿੱਤੇ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਾਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲਈ—ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪस्या ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ, ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਪੈਰ ਛੂਹਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” “ਨਾ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਨਾ ਮਿੱਟੀ-ਪੱਥਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਐਸਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਹੀ, ਚਾਹੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਬੋਲ, ਜਾਂ ਮਨ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੇ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨਦਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦਾ, ਤੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਉਹ ਗਾਂ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਚੁਪ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਲੰਮੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ।” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਵੀ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਂ—ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰਾਜ-ਮੈਂਤ੍ਰਿਕ ਬਲ ਦੁਆਰਾ ਓਹਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ ਤੇਰੀ ਕਰਾਮਾਤ!” “ਤੂੰ, ਕੋਈ ਇਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰਚਦਾ, ਸਾਂਭਦਾ ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ, ਕਈ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਕਿੰਨੇ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਰਾਜ-ਮੈਂਤ੍ਰਿਕ ਹਨ!” “ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਦਮਨ ਲਈ ਵੀ; ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਦੁਆਰਾ, ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਮਾਰਗ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਵਰਣਾਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹੈ।” “ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਤਪ, ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਅੱਜ, ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ, ਸਾਡੀ ਤਪस्या ਤੇ ਸਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਫਲ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਪਰਮ ਭਲਾ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।” “ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਦੇ ਥਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਓਹਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ।” “ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜੇ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਉਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” “ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੋਇਆ ਹੋਇਆ, ਤੱਤ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਨਾਂਵਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।” “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਭਟਕਾਵਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨਾਂਵਾਂ, ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” “ਅੱਜ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਉਹ ਪੈਰ ਵੇਖ ਲਏ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਥਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਯੋਗ-ਸਿਧ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਭਾਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਛੇਦ ਗਈ, ਤੇਰਾ ਮਾਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦਿੰ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਸਾਰਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਲਾ ਲਿਆ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਸੁਦੇਵ ਅੱਗੇ ਆਏ, ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵ ਹੋ। ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮ-ਬੰਨ੍ਹਨ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਸੁਦੇਵ, ਉੱਚ ਭਲੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਥ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।” “ਇੱਥੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਨੇੜਤਾ ਕਰਕੇ ਅਣਦੇਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।” “ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ, ਸਮੇਂ, ਰਚਨਾ, ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਹੋਰਾਂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।” “ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਅਭੇਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੁਖ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਓਹਲੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬੱਦਲ, ਧੁੰਦ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਣ ਨਾਲ।” ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭਿ (ਵਸੁਦੇਵ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਿਆ। “ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਐਸੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਭ ਯਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਦੀ ਯਗ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਹੈ; ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਆਸਾਨ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਹੀ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਹਾਲੀ (ਗ੍ਰਹਸਤ) ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਢੰਗ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।” “ਗਿਆਨੀ, ਯਗ ਤੇ ਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਧਨ ਦੀ ਲਗਨ, ਗ੍ਰਹਸਤ ਜੀਵਨ ਦੁਆਰਾ ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਗਨ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਲਗਨ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡ ਦੇਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਗਨਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਹ ਤਪ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।” “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ; ਯਗ, ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨੂੰ ਚੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਬਿਨਾ ਚੁਕਾਏ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਡਿਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਤੂੰ, ਅੱਜ, ਦੋ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ; ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਯਗ ਦੁਆਰਾ ਚੁਕਾ ਕੇ, ਕਰਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਤੇ ਆਸਰਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ।” “ਹੇ ਵਸੁਦੇਵ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੂੰ ਹਰੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ, ਉੱਚ-ਮੱਨ ਵਾਲਾ, ਸਿਰ ਨਮਾਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਗ-ਸਥਲ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਗਮਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਬਾਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਉੱਤਰ, ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ-ਨਾਰਦ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਵਾਦ, ਸਭ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਧਰਮ, ਕਰਮ-ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਪਰਮ ਸਬਕ ਦਿੱਤਾ।