ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਦਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰੀਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ—ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਰੰਗੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ—ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਛੋਹ ਹੀ ਭਟਕਦੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਲਾਭ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।" ਲਕ੍ਸ਼ਮਣਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੁਕੁੰਦ, ਉਸ ਕਮਲ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਗਿਆ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਮੈਂ ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਮਨ ਹਟਾ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਿਹਤਸੇਨ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਇਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਬਾਹਰ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਏ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈਕੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਕਮਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਕੁਝ ਜਦ ਤਾਣਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਮਾਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਢਹਿ ਪਏ। ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ—ਮਗਧ, ਅੰਬਸ਼ਠ, ਚੇਦੀ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਭੀਮ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ—ਕਮਾਨ ਤਾਂ ਤਾਣ ਗਏ, ਪਰ ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛੂਹ ਕੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜੇ ਹਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਮਾਨ ਚੁੱਕੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਤਾਣ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖਿਆ, ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਮੱਛੀ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਅਭਿਜਿਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੜਾਓ ਮਾਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਲਜਜਤ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਮੈਂ ਚਿਹਰਾ ਉਠਾ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਗਲਬੱਤ ਲਾਲ ਹੋਏ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁਰਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਢੋਲ, ਨਗਾਰੇ, ਸ਼ੰਖ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ; ਨਚਣ ਵਾਲੇ ਨੱਚਣ, ਗਾਇਕ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ; ਉਹ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਕਮਾਨ ਫੜੀ, ਕਵਚ ਪਹਿਨਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਦਾਰੁਕ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲਾ ਰਥ ਹੰਕਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਾਜੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ ਆਏ, ਹਥਿਆਰ ਲਏ, ਤੀਰ ਤਾਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਹਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਸ਼ਾਰੰਗ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਪਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਗਰਦਨ ਵੱਢ ਗਏ; ਕੁਝ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਛਾਂਹ ਵਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਮੰਜਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਪਲੰਗ, ਆਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੋਹਫੇ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਾਸੀਆਂ, ਦੌਲਤ, ਸਿਪਾਹੀ, ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਅਸੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ, ਸੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਉਮਾਸੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਸਾਨੂੰ—ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ—ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਨੂੰ ਨ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨ ਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਨ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਲੋਕ ਦੀ; ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅੰਗ ਰਸ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੈ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰਹੇ। ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਪੁਲਿੰਦਨੀਆਂ, ਘਾਹ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲ-ਬਾਲ—all ਉਸ ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਕੁੰਤੀ, ਸੁਭਦਰਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਮਾਧਵੀ, ਰਾਜ-ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਅਗਾਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਉੱਥੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ, ਨਾਰਦ, ਚ੍ਯਵਨ, ਦੇਵਲ, ਅਸੀਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਭਰਦਵਾਜ, ਗੌਤਮ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਗਾਲਵ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤਯ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਦ੍ਵਿਤ, ਤ੍ਰਿਤ, ਏਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਗੀਰਾ, ਅਗਸਤ, ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ, ਪਾਂਡਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਰਾਮ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ, ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਭੋਜਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਧੂਪ ਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਦ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਰਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਨ ਸਭਾ, ਚੁੱਪਚਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਠੜੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ, ਜੋ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ—ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਣਸ ਘੱਟ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ, ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਗੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।