ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਲਈ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ੍ਰੋਤਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸੁਣਨ। ਜੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਸ੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਾਸਕ ਅਤੇ ਉਪਾਸਯ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਆਗਮਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਾਚਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੁੱਧ, ਵੈਰਾਗੀ, ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਟੁੱਟ ਮਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਨੇਕ ਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਯਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕੂਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ—even ਜੇ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ—ਇਸ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰਖੇ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁੰਡਨ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਂ ਲਈ। ਫੇਰ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੀ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਤਕਰਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ 'ਤੇ ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਤੇ ਦੰਡਵਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਬੰਧੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘਾ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਗਵਤ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਰੀਅਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਖੁਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ!" ਇੰਝ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਥਾਵਾਚਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਉਸਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਵਰਾ-ਸੂਰੂਪ, ਜਾਗਰੂਕ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ! ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁਣੋ, ਜੋ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਰਿ ਦਾ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬੈਠੋ। ਧਨ, ਸੰਪਤੀ, ਘਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਤੇ ਕਥਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਅਡੋਲ ਬੋਲ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਘੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਧ ਘੜੀ (ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਘੰਟੇ) ਤੱਕ ਕਥਾ ਹੋਵੇ। ਮੱਧ-ਦਿਨ ਸਮੇਂ, ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਕਥਾ ਰੋਕੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਰਤਨ ਹੋਵੇ। ਸਰੀਰਕ ਸੰਯਮ ਲਈ ਹਲਕਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਲਓ; ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹਵਿਸ-ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ ਜਾਂ ਘੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਸੁਣੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਲਾਂ ਤੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਖਾਓ; ਜੋ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਹੁਣ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸੁਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿ਷्णੁ-ਦੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਸੌਣਾ, ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਖਾਣਾ, ਤੇ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਲਾਂ, ਸ਼ਹਦ, ਤੇਲ, ਭਾਰੀ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਨਸ਼ਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਈਰਖਾ, ਲੋਭ, ਦੋਖ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੂਰ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਚਾਰਯ, ਗਾਂਵਾਂ, ਵਰਤਧਾਰੀ, ਇਸਤਰੀ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ, ਚੰਡਾਲ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਪਤਿਤ, ਵੈਦਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਦ੍ਵਿਜ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਵੈਦਿਕ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ। ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਮੌਨ, ਸਾਦਗੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਰੀਬ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬੀਮਾਰ, ਅਸਹਾਇ, ਪਾਪੀ, ਨਿਸ਼ਕੰਤਾ, ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼-ਇੱਛੁਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਜਿਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਂਝ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਣਖ਼ਤਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਕਰੋੜਾਂ ਯਗਿਆਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਸਦਾ ਸੰਕਲਪ-ਉਪਸੰਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਪਰ ਭਗਵਤ-ਭਗਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਤਮ ਵਿਧੀ ਦੀ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਥਾ-ਯਗਿਆ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਮੰਜੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਧੁਰ ਕੀਰਤਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਅਤੁੱਟ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਨੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।