ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿਰਗੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਬ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ—ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਾਰ-ਰਹਿਤ ਦਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਰੂਪਵਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਖਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਜਵੇਰੀ ਖੰਭ ਸਨ, ਤੇ ਮਹਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੁਧੀ ਫੋਮ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਪਲੰਗਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਰੇਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਜਾਂ, ਤੇ ਯਕ-ਪੂੰਛ ਦੇ ਪੱਖੇ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਸਨ, ਨਰਮ ਗੱਦੇ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਦਰਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਧਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਪੰਨਾ ਦੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਤੇ ਜਵੇਰੀ ਦੀਆਂ ਲੋਹਣੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਜਵੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਰੀਬ ਤੇ ਅਭਾਗਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਦਯਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ, ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ, ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ ਦਾ ਮੁਖੀ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਦਾਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਭਾਰੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਜਨਮ ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ, ਸਾਥ ਤੇ ਸੇਵਾ ਮਿਲੇ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਲਗਨ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਵਿਵੇਕ-ਹੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਓਲ੍ਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਭਗਤ ਨੇ, ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਵਧੇਰੇ ਲਗਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਹਰੀ, ਯਜਨ ਦੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਜੈਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਜੀਤਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਾਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠੀ-ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਇ, "ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਕਥਾ", ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। *** ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਰਾਮ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਬਹੁਤਰੇ ਝੀਲ ਬਣ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਕਰਮ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅਕ੍ਰੂਰ, ਵਸੁਦੇਵ, ਅਹੁਕ ਆਦਿ ਆਏ। ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ—ਗਦਾ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਸਾਂਬਾ, ਸੁਚੰਦਰ, ਸ਼ੁਕ, ਸਾਰਣ ਆਦਿ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਆਏ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਠਹਿਰਿਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਮੁਖੀ, ਵੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਦਿਵਯ ਚਿੰਨ੍ਹਾ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ ‘ਚ ਵਿਖਰਿਆ। ਹਾਥੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ, ਲੋਕ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਿਵਯ ਲੜੀਆਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗਦੇ; ਉੱਥੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਡਭਾਗੀ ਲੋਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਲੜੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਤੇ; ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਕਹਿੰਦੇ: "ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਮਿਲੇ"; ਤੇ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਭਗਤ ਸੀ, ਖੁਦ ਭੋਜਨ ਕਰਿਆ। ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ, ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠੇ; ਉੱਥੇ, ਆਏ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਤ्सਿਆ, ਸ਼ੀਨ, कौशल, ਵਿਦਰਭ, ਕੁਰੁ, ਸ੍ਰੰਜਯ, ਕਾਮਬੋਜ, ਕੈਕੇਯ, ਮਦ੍ਰ, ਕੁੰਤੀ, ਅਨਰਤ, ਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤ, ਗਵਾਲੇ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਲਾਇਤ ਸਨ, ਵੀ ਆਏ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਗਏ; ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ‘ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗੇ, ਰੋਮਾਂ ‘ਚ ਰੁਮਾਣ, ਗਲ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੁਮਕੁਮ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਤਨ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹੰਝੂ ਭਰ ਲਏ। ਫਿਰ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਛੋਟਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਪਾ ਕੇ, ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲਗ ਗਏ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਭਾਗਾ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼, ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ।" ਦੋਸਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਤੇ ਮਾਪੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸਮਤ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। *** ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਦੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੂਰੇ ਹੋਏ।