ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸਾਂਦੀਪਨੀ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਆਪਣੀ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਨਿਛਾਵਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ।" ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਦਿਆਰਥਿਓ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੋ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਆਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਧੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ, "ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ! ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵੱਸੇ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵੇਦਮਈ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਰੱਧ ਵਿੱਚ "ਸ਼੍ਰੀਦਾਮਾ ਦੀ ਕਥਾ" ਵਾਲਾ ਅਠਵਾਂ ਚੈਪਟਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਜੀ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿੱਠੜਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ—ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨਿਗਾਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਿਆ ਹੈ? ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਲਜਜਤ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਚਿਡ਼ੀ ਹੋਈ ਚੌਲ ਦੀ ਮੋਢੀ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਸਗੋਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਧਨ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬੜਾ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰੋਂ ਉਹ ਚੌਲ ਦੀ ਮੋਢੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮਿੱਤਰ, ਇਹ ਭੇਟ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਚੌਲ ਖਾ ਲਈ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਚੁੱਕੀ, ਤਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਮਈ ਸਹਚਰੀ ਹਨ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਭੇਟ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਲਈ ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ।" ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਤ ਭਰ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਖਾਧਾ, ਪੀਤਾ, ਤੇ ਅਤੁੱਟ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤਾਂ, ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਨਾ ਹੀ ਮੰਗਿਆ; ਪਰ ਮਹਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਜਜਤ ਹੋਏ, ਪਰ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ। ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਤੇ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਿੱਥੇ, ਜੋ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ।" ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਸੋਹਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵਿਹਾਟਾ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪੱਖਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਦਬਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਸਾਰੇ ਸੁਖ, ਮੁਕਤੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ, ਇਹ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ, ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਮਾਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਘਰ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਰਹੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਅਦਭੁਤ ਬਾਗਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਤੇ ਕਮਲ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਵਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸਰੋਵਰ ਸਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਨਰ-ਨਾਰੀ, ਹਿਰਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?" ਉਹ ਸੋਚ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਨਰ-ਨਾਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਲੋਚ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੇਵਕਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ, ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਣਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਫੇਣ ਵਰਗੀਆਂ ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਰੇਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਜਿਆਂ, ਯਕ-ਪੂੰਛ ਦੇ ਪੱਖੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਛੱਤਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਪੰਨਾ ਦੇ ਫਰਸ਼, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀਵਤਾਂ ਤੇ ਜਵੇਹਰਾਤ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਹੰਗਮ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰ੍ਮੋਲ ਤੌਰ ਤੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।