ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਸਾਰਾ ਮੈਦਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੀਪਾ-ਪੋਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਚਾਦਰਾਂ ਜਾਂ ਕਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਛਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਛਤਰੀ ਲਾਈ ਗਈ। ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਏ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੰਡਪ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੰਡਪ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੈਠਾਏ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਥਾਵਾਚਕ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੋਤਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਜੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੋਤਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋਣ। ਪੰਡਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਉਪਾਸਕ ਤੇ ਉਪਾਸਯ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ੁੱਧ, ਵੈਰਾਗੀ, ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਥਿਰ ਚਿੱਤ ਤੇ ਨਿਰਮੋਹ ਹੋਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਨਾਰੀ-ਅਸਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੁਟਿਲ ਮਤਾਂ ਦੇ ਪੱਖਧਰ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ, ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬੈਠਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਹੱਲ ਕਰੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਮਿਤ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡਨ ਕਰੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਵਿਧੀਆਂ ਪੂਰੀ ਕਰੇ। ਰੋਜ਼, ਆਪਣੇ ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਕਰਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਉੱਤੇ ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸਾਸਟਾਂਗ ਦੰਡਵਤ ਕਰਕੇ ਆਖ਼ਰੀ 'ਚ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ—"ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਕਰਮ ਦੀ ਮੋਹ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਉਧਾਰ ਲੈ।" ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰੀਅਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਨਮਨ ਕਰੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਏ ਗ੍ਰੰਥ, ਤੂੰ ਆਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਹੀ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।" ਐਸਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖ ਕੇ, ਕਥਾਵਾਚਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰੀ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਸ ਕਰ।" ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਜੋ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਰਿ ਦਾ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪਣ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇ। ਧਨ, ਸੰਪਤੀ, ਘਰ-ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ ਕਥਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਿੰਨ ਘੜੀਆਂ ਤੇ ਅੱਧ ਘੜੀ (ਕਰੀਬ ਅੱਠ ਘੰਟੇ) ਤੱਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਿਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਵੇ। ਮੱਧਾਨ੍ਹੇ ਦੋ ਘੜੀਆਂ (ਲਗਭਗ ਪਚਵੀਂ) ਲਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕੀਰਤਨ ਕਰਣ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਹਲਕੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਖੁਰਾਕ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਤਾ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਥਾ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਘੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਖਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਹੁਣ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿ਷ਣੁ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਵਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਪਾਲਣਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਖਾਣਾ, ਤੇ ਕਥਾ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤੀ ਨੂੰ ਦਾਲਾਂ, ਸ਼ਹਦ, ਤੇਲ, ਭਾਰੀ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਬਿਆਸਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ। ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਮਦ, ਅਹੰਕਾਰ, ਈਰਖਾ, ਲੋਭ, ਦੋਖ, ਮੋਹ, ਤੇ ਵੈਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ। ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੈਦਿਕ ਪੰਡਤਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਗਾਵਾਂ, ਵਰਤੀ ਆਦਮੀ, ਨਾਰੀਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਰਜੋਵਲਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਚੰਡਾਲ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਪਤਿਤ, ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਦ੍ਵਿਜਦ੍ਰੋਹੀ ਜਾਂ ਵੈਦਿਕ ਵਿਰੋਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ। ਸਦਾ ਸੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਮੌਨ, ਸਾਦਗੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਕਥਾ ਗਰੀਬ, ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ, ਪਾਪੀ, ਨਿਸ਼ਕੰਤੀ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਣਨੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਬਾਂਝ, ਪਤ੍ਰਹੀਣ ਜਾਂ ਗਰਭਪਾਤ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ, ਪੂਜਾ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।