ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਗੰਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੁਬਲਾ ਤੇ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਦੁਆਰਕਾ ਵਿਖੇ ਆਏ। ਸਵੈਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਾਗਵਾਨ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾ ਮੰਡਲ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, “ਇਹ ਅਵਧੂਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਨ ਤੇ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮਾਣ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ?” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ—ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ ਸੋਫੇ ਤੇ ਹੀ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਘਰ ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਜਾਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਕਈ ਲੋਕ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਾਸਤੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਘਰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ? ਜੋ ਦੂਜਾ-ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਧਰਮਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਪੂਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਤਪ ਜਾਂ ਸਯਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ? ਕਈ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਲੱਕੜੀ ਲਿਆਉਣ ਜੰਗਲ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲਾ ਤੂਫਾਨ ਆ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਹਨੇਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਾ ਗਿਆ। ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਢਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਥੱਲੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਭਾਰੀ ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਘبراਏ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਸਵੇਰੇ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸਾਂਦੀਪਨੀ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬੇਹਾਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਕਮਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ ਉਹ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਾਕੀ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੇਦਮਈ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼੍ਰੀਦਾਮਾ ਦੀ ਕਥਾ’ ਵਾਲਾ ਅਸੀਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹਰੀ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਸਕੁਰਾਏ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਹੀ ਪਿਆਰ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈਂ? ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਲਿਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫਾ ਵੀ ਲਿਆਵੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਜਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਚਿਉੜੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭੀ ਭੇਟ ਭੀ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, “ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੌਲਤ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹੈ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਬੰਧੀ ਚਿਉੜੀ ਦੀ ਪੁੜੀ ਲੈ ਲਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਿੱਤ੍ਰ, ਇਹ ਜੋ ਤੂੰ ਲਿਆਇਆ ਹੈਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਚਿਉੜੀ ਖਾ ਲਈ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਮੁੱਠ ਲੈਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਜਗਤ ਆਤਮਾ, ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਭਗਤ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੇ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਰਾਤ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ, ਸਭ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਦਰ ਮਿੱਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ। ਉਹ ਘਰ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਵਾਹ! ਮੈਂ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ, ਜੋ ਗਰੀਬ ਤੇ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਿੱਥੇ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤ-ਵਤਸਲਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।