ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਧੂਪ ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਇੱਕ ਗਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੁਬਲੇ-ਪਤਲੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ मैले ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਨਸਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਾਲ਼ੀ ਨਾਲ ਪੰਖਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਇਹ ਅਵਧੂਤ, ਇਹ ਮੰਗਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਤੇ ਗਰੀਬ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਿਹੜੀ ਭਗਤੀ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਇਤਨਾ ਆਦਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਜੱਫੀ ਪਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਕੋਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਜਾਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।" "ਕਈ ਲੋਕ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ? ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਪੂਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਤਪ ਜਾਂ ਸਯਮ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹਵਟ ਕਰਦੇ ਸੀ? ਕਈ ਵਾਰੀ, ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਲੱਕੜੀ ਚੁੱਕਣ ਜੰਗਲ ਜਾਂਦੇ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਤਗੜੀ ਆੰਧੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਆ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ।" "ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਸਾਂਦੀਪਨੀ ਸਾਨੂੰ ਲੱਭਣ ਆਇਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬੇਹਾਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ—'ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।'" "'ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ—ਗੁਰੂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਨੇਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਸਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਚਾਹਤ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਵੇਦ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ਼੍ਰੀਦਾਮਾ ਦੀ ਕਥਾ' ਵਾਲਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹਰੀ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਿਆ ਹੋ? ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਭੇਟ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਚਿੜੀ ਹੋਈ ਚੌਲ ਦੀ ਪੁੜੀ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰੋਂ ਉਹ ਚੌਲ ਦੀ ਪੁੜੀ ਲੈ ਲਈ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ—"ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਇਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਿਆਏ ਹੋ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਚੌਲ ਖਾਧੀ, ਫੇਰ ਦੂਜੀ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਚੌਲ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ।" ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਤ ਅਚੂਤ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬੜੀ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਰੰਤੂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਲੌਟਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ—"ਵਾਹ, ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ।