ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਣਾਉਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕਥਾ ਹੋਣੀ ਹੋਵੇ, ਓਸ ਥਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੀਪਣਾ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਛੋਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਚਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉੱਤੇ ਛੱਤਰੀ ਲਾਈ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਓਹ ਥਾਂ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੰਡਪ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੈਠੇ ਹੋਣ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੈਠਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਦਿਵਯ ਆਸਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਓ ਅਤੇ ਸ੍ਰੋਤਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਜਾਂ ਜੇ ਵਾਚਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ੍ਰੋਤਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੈਠੇ। ਜਾਂ, ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਪਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਉਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਰਕਤ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੁਧ ਹੋਵੇ, ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਈ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੁਸੰਗਤ ਮਤਾਂ ਦੇ ਪੱਖਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ, ਪਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਚਕ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ। ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੇਵ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਆਪਣੀ ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਘਨਹਰ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਕ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਕਰਮ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਨਿਕੰਮੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰੀਅਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਖੁਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰੀ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ।" ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਕ ਵਰਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁਣੇ ਜਾਣ, ਜੋ ਕਥਾ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠੋ। ਸਭ ਧਨ, ਸਮਾਨ, ਘਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਅੱਧ ਘੰਟਾ ਤੱਕ, ਵਿੱਦਵਾਨ ਵਾਚਕ ਮਜਬੂਤ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਥਾ ਕਰੇ। ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕੀਰਤਨ ਕਰਣ। ਸਰੀਰ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਹਲਕਾ ਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਹਵਿਸ-ਭੋਜਨ ਖਾਵੇ। ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਣੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਘੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਕਥਾ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੋਣਾ, ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤੀ ਨੇ ਦਾਲਾਂ, ਸ਼ਹਦ, ਤੇਲ, ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਬਾਸੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਨਸ਼ਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਇਰਖਾ, ਲੋਭ, ਦੋਖ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਕਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਵਾਨਾਂ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਗਾਵਾਂ, ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ (ਜੋ ਰਜੋਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ), ਚੁਟਕਾਰੇ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ, ਪਤਿਤਾਂ, ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ, ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਵੇਦ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਮੌਨ, ਸਾਦਗੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਰੀਬ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬੀਮਾਰ, ਦੁੱਖੀ, ਪਾਪੀ, ਨਿਸ਼ਕੰਲਕ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।