ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵਿ਷্ণੁਰਾਤ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਬਦਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਬੜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ—ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਕੱਪੜੇ ਫਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਭਗਤ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਕੀ ਵਾਸੁਦੇਵ—ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ? ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਉਹ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਜ਼ਰੂਰ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦੇਣਗੇ। ਉਹ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਬੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮੰਗੀ ਨਾ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ? ਉਹ ਪਤਨੀ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਸਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਟ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।' ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਚਾਰ ਮੁੱਠ ਚਿੜ੍ਹਾ ਚਾਵਲ ਮੰਗ ਕੇ, ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, 'ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ?' ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿੰਨ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਆੰਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੰਧਕਾਂ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਲੋਗ ਅਚੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਅਚੁਤ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਆਏ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਚੰਬ ਲਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਕਮਲ ਨੈਨਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ ਤੇ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਗੰਧੀ ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਨ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕੀਤੀ, ਇਕ ਗਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੁਆਗਤ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਖੁਦ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ, ਮੇਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਕ-ਪੂੰਛ ਵਾਲੀ ਪੱਖੀ ਨਾਲ ਹਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਆਵਧੂਤ ਦੀ ਇੱਨੀ ਇਜ਼ਤ ਦੇਖੀ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, 'ਇਹ ਆਵਧੂਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਤੇ ਨੀਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੇ ਕਿਹੜਾ ਐਸਾ ਪੁੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਇੰਨਾ ਮਾਣ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ?' ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਚੰਬ ਲਾਇਆ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ ਕੋਲ ਹੀ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਚੇਤੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਕੇ, ਗੁਰੁ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਦ ਤੂੰ ਗੁਰੁ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਕੋਈ ਸੁਧ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ?' ਫਿਰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਨ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਜਾਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤੂੰ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਕਈ ਲੋਕ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਲਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' 'ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ? ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਰਮ-ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ।' 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਲੋਕ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਤਨਾ ਸੰਤੋਖ ਪੂਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਤਪ ਜਾਂ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' 'ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਲੈਣ ਜੰਗਲ ਜਾਂਦੇ ਸੀ? ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆੰਧੀ ਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਆਈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਢਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।' 'ਸਵੇਰੇ, ਸਾਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਂਦੀਪਨੀ ਸਾਨੂੰ ਲੱਭਣ ਆਇਆ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ—"ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੂੰ ਇਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।"' 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।' ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ! ਜਦ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?