ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਤਮਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰੁਕੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਕਮਲ ਨੈਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੋਕ ਭਕਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ – ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ। ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਪਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।" "ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਰਜਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ਟੀਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।" "ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਪੁੱਜੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਉਲਟਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਸਦਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਚੰਭੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਹੇ ਯੋਗ ਰਤਨ, ਦੱਸੋ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹਰੀ ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਬੱਚੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਜੋਗ ਤੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ, ਜੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਠੱਗੀ ਤੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਖੁਸ਼ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਭਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲੋਂ ਸਾਲ, ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਈ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ। ਵਾਹ ਵਾਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬੁੱਢੀ ਉਮਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਇੰਨੇ ਦਇਆਲੁ ਹਰੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਬੱਚੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਸੰਕਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਭਗਵਾਨ, ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲੀ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਨੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਦ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਧੁਮੱਖੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਫਲ ਤਪੱਸਿਆ, ਜੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤਿ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿ਷ਨੁਰਾਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ, ਨਿਰਰਸ ਤੇ ਨਿਰਮੂਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਰ ਘਰ ਤੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਨਿਚੋੜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਿਕ ਤੇ ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਉਤਾਵਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਅਸਲ ਨਿਚੋੜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਮਨ ਦੀ ਹਾਰ, ਲਾਲਚ, ਪੱਖਦਾਰੀ, ਕਪਟ ਅਤੇ ਮਤ-ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਜੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮੱਝਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੱਚਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਸਤਿਆ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਪਰ ਇਹ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਕਮਲ-ਨੈਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ! ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਧੰਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਿੱਤ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਇਕ ਉਚਾਰ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਰਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਅਮਰ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਕਤੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬੱਚੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।