ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮਹੀਨੇ ਨਭਸ, ਆਸ਼ਵਿਨ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹੀਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ, ਕਥਾ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੋਰ ਯੋਗ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਥਾ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਲੋਕ ਆਉਣ। ਕੁਝ ਹਰਿ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਚੁਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਔਰਤਾਂ, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਣੇ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਜੋ ਕੀਰਤਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖਤ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਤਸੰਗ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਹੀ ਦੁਲਭ ਘੜੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਥਾ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਲੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਜਾਣ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਥਾਂ ਘੱਟ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਲ ਬੈਠਣਾ ਭੀ ਵੱਡੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਤੀਰਥ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਘਰ ਹੋਵੇ, ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਸਦਾ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਕਥਾ ਵਾਸਤੇ ਉਚਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲੀਪਣਾ, ਰੰਗ-ਰੋਗਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਪਿਛਲੇ ਫੈਲਾਏ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਚਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਉਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੰਡਪ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉੱਪਰ, ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੈਰਾਗੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਿਠਾਏ ਜਾਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੋਤਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਜੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ੍ਰੋਤਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋਣ। ਜਾਂ, ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਜਕ ਅਤੇ ਪੂਜਿਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਉਹ ਹੋਵੇ ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਣ, ਇਸਤਰੀ-ਆਸਕਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕੁਮਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਦੇ ਕੋਲ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਐਸਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਆਪਣੇ ਸੰਧਿਆ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੀ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਵਿਘਨਹਰਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ ਉਥੇ ਹਰਿ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਤੇ ਦੰਡਵਤ ਕਰਕੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ, "ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ! ਮੈਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲੈ।" ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰੀਅਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਾਘਾ ਨਾ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।" ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਫਿਰ ਕਥਾਵਾਚਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਉਹਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨੀ। "ਹੇ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜਾਗਰੂਕ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ! ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਤਾ ਨਾਸ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਲੈਣਾ, ਜੋ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤਕ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁਣੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਰਿ ਦਾ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਾਪਣ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਜੋ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬੈਠਣਾ। ਸਭ ਧਨ, ਘਰ, ਸੰਪਤੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਥਾ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਢਾਈ ਪਹਰ ਤੱਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਸਥਿਰ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਵਲੋਂ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਆਏ, ਉਹ ਹਵਿਸ ਆਹਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਲੈਣ। ਜੇਕਰ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਣੇ; ਜਾਂ ਘਿਉ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਹੀਂ ਤਾਂ ਫਲਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾ ਕੇ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਵੀ ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।